Čuvari šumadijskog blaga

Kragujevac – Staro zdanje Karađorđevića u Aranđelovcu, Amidžin konak kao deo dvorskog kompleksa Miloša Obrenovića, sobrašice – objekti crkvenog i narodnog blaga u selu Lužnice, Senjski rudnik kraj Despotovca... Ovo je samo mali deo kulturne i arhitektonske baštine Srbije i Šumadije o kojima se brine kragujevački Zavod za zaštitu spomenika kulture.

Ova ustanova, regionalnog tipa, koja vodi brigu o spomenicima kulture u 13 šumadijskih i pomoravskih opština, pripremila je niz projekata za zaštitu, obnovu i revitalizaciju nekih od najznačajnijih materijalnih svedočanstava naše istorije.

Ako ne znamo šta je bilo i šta smo bili, kako se nekad živelo i trajalo, teško da ćemo moći napred, kaže direktor ovdašnjeg Zavoda za zaštitu spomenika Dragan Minić, napominjući da zaposleni u ustanovi predano rade kako na konzervacija arheoloških nalazišta u središnjem delu Srbije, tako i na spomenicima podignutim posle Drugog svetskog rata.

– Na Starom zdanju Karađorđevića u Aranđelovcu menjamo krov, sređujemo prozore i vrata, čistimo ga u potpunosti kako bismo ga zaštitili od daljeg propadanja. Sledeća faza je kompletna rekonstrukcija. U toku su i radovi na rekonstrukciji krova Amidžinog konaka u centru Kragujevca, a kada se to završi, oko celog dvorskog kompleksa Miloša Obrenovića biće postavljena nova ograda od kovanog gvožđa – predočava Minić, uz objašnjenje da su Ministarstvo kulture i grad Kragujevac obezbedili sredstva za ove važne restauratorske poslove.

Sobrašice ili trpezari u Lužnicima, stari tremovi napravljeni od drveta koji su nekada, uz crkvu, predstavljali jedina saborna mesta u selu i služili za proslave crkvenih i narodnih svetkovina, takođe se obnavljaju.

– U Lužnicama se nalazi najveći niz sobrašica u celoj Srbiji. Ima ih ukupno 27, a mi pripremamo obnovu šest najugroženijih. Sve skupa imaju status kulturnog dobra od izuzetnog značaja – objašnjava sagovornik „Politike“.

Senjski rudnik kraj Despotovca, zajedno sa objektima za eksploatacija uglja, prema oceni međunarodnih eksperta, predstavlja jednu od najznačajnijih očuvanih i autentičnih celina industrijske arhitekture u Evropi.

– Reč je o objektima koji su podignuti sredinom 19 veka, a Evropska unija je uložila 1,5 miliona evra za njihovu rekonstrukciju. U planu je obnova i revitalizacija tri najvažnija objekta ove industrijske celine. To su Upravna zgrada rudnika, radionica i kovačnica, te stari magacin u kome se nalazi Muzej ugljarstva. Pripremamo projekat koji će omogućiti ne samo zaštitu našeg i evropskog industrijskog nasleđa, već i razvoj čitavog kraja, pre svega kada je reč o turističkim potencijalima – navodi direktor kragujevačkog Zavoda za zaštitu spomenika kulture.

Ova kulturna ustanova je tokom četiri i po decenije postojanja realizovala više stotina projekata konzervatorsko-restauratorskih radova, a u ovoj godini je kod tri ministarstva, grada Kragujevca i više lokalnih uprava konkurisala sa 30 projekata.

– Na teritoriji koju pokriva naš zavod registrovano je 143 spomenika kulture, deset arheoloških nalazišta, četiri prostorne kulturno-istorijske celine i isto toliko znamenitih mesta. Osnovna delatnost ustanove je sprovođenje sistema zaštite nepokretnih kulturnih dobara, kao i svih drugih dobara koja zaslužuju da budu zaštićena od države. Rad Zavoda je obiman i temeljan, delatnost koju obavlja je široka, a obim poslova se menja iz godine u godinu i zavisi od finansijskih sredstava koja se obezbeđuju iz različitih izvora – objašnjava Minić.

Pred kragujevačkim Zavodom za zaštitu spomenika kulture je puno posla. Uskoro na red dolaze obnova Karađorđevog konaka u Topoli, istraživanja i konzervatorski radovi na crkvi Jovana Glavoseka u selu Zabrega kod Paraćina, kao i „umivanje“ kragujevačkih spomenika posvećenih šumaričkim žrtvama i borbi protiv fašizma.

----------------------------------------------

Izložba na otvorenom

Na Đačkom trgu ispred Prve kragujevačke gimnazije pre nekoliko dana je otvorena prva zavodska izložba na otvorenom. Na fotografijama i panoima je predstavljen bogat spomenički fond, kao i neka od najznačajnijih konzervatorskih rešenja stručnjaka zaposlenih u ovoj ustanovi. Tu su manastiri Kalenić, Drača i Ravanica, sobrašice u Lužnicama, šančevi na Ivankovcu, Marićevića jaruga, Spomen-kosturnica iz Prvog svetskog rata u Aranđelovcu, pećina Risovača, srednjovekovni gradovi Petrus i Županjevac, Senjski rudnik... Ovu izložbu su, kažu sa zadovoljstvom, pogledali i zvaničnici Institucionalnog komiteta Kongresa Saveta Evrope koji je pred kraj prošle nedelje zasedao u kragujevačkom hotelu „Šumarice“.