O sreći izbliza

Od našeg specijalnog izveštača
SARAJEVO – Kada je glavni festivalski takmičarski program satkan isključivo od premijera filmova iz kinematografski siromašnog i još uvek nestabilnog regiona, onda uvek postoji doza rizika da željeni programski kvalitet neće biti postignut. Predstavljeni filmovi iz Hrvatske, Bosne, Srbije, Rumunije, od sada i Mađarske, ovog puta su iznad očekivanog, pa je rizik u ovogodišnjem festivalskom izdanju srećom izbegnut.

Film "Nafaka", bosanskohercegovačkog scenariste i reditelja Jasmina Durakovića, na tragikomičan način, iako bez velikih rediteljskih zamaha i čvršćeg autorskog stava u odnosu na temu, tretira gotovo patetičan univerzum junaka ratnih i poratnih trauma i razočarenja i ukradenog dostojanstva. Obiluje ironijskim, ali i faktografskim tuševima emocija, toponimima i klišeima u funkciji izazivanja smeha čak i kada "knedla stoji u grlu". Duraković nudi galeriju likova koji su stvarnost naučili da dele na rat i ono što je došlo posle njega, pristup intimnim sagledavanjima jedne generacije čiji životni kapital odlazi i bukvalno i simbolično niz vodu. Filmska priča je ispričana iz vizure jedne strankinje koja se trudi da sebi i gledaocu pojasni šta znači "bosanska nafaka", a te verbalne eksplikacije u velikoj meri nepotrebno opterećuju film i čine ga dužim nego što je objektivno potrebno.

Dva hrvatska filma, "Put lubenica" Branka Šmita i "Sve džaba" Antonija Nuića, svakako su zaslužna što je takmičarski program Sarajevskog festivala dobio ove godine na snazi. Šmitov "Put lubenica" žanrovski je određen film i može se tretirati kao vestern, ali onaj savski. Tema filma nije mnogo originalna čak i za ove naše kinematografske prostore – krijumčarenje izbeglica, samo što su u slučaju Šmitovog filma u krijumčarsku mrežu umesto Avganistanaca, Kurda ili Iranaca upali Kinezi, koje lokalni mafijaši u žargonu nazivaju lubenicama. Svi događaji iz ove filmske priče, koju su prema ideji glumca Ive Gregurevića ispisali Šmit i Ognjen Sviličić, događaju se u Bosni gde nekadašnji ratnici najrazličitijih provinijencija sklapaju poslove prebacivanja Kineza u Evropu, u prostorima srušene kuće uz reku Savu i u trošnom lokalu "Kod pauka". I svi su na okupu – i loši i dobri momci, i lepa Kineskinja koju valja osloboditi, i atmosfera špageti-vesterna i čista, gledljiva zabava bez velikih rediteljskih inovacija.

U celini, povoljniji utisak ostavlja dugometražni prvenac "Sve džaba" Antonija Nuića, inače rođenog Sarajlije, a već duže Zagrepčanina sa završenom Akademijom dramskih umetnosti. Nuićev film je u svim segmentima konzistentan i suvereno kontrolisan, uz glumačka filigranska pletiva (igraju i naši glumci Bogdan Diklić i Sergej Trifunović) i funkcionalnu upotrebu muzike i veliki doprinos fotografije. Ovo je priča o Goranu koji je posle lične tragedije i razočarenja (posle rata je ostao bez roditelja i prijatelja) rešio da sve što ima podeli sa drugima. U najkraćem, ovo je gorko-slatki "roud muvi" o ratnim traumama i izgubljenim iluzijama, ali i spoznaji da ljubav i sreća nisu za džaba. Njihova cena je merak.

Rumunski film "Papir će biti plav" Radua Munteana vodi gledaoce u metežnu noć rumunske revolucije, na ulice uzavrelog Bukurešta i iz perspektive pripadnika Čaušeskuove interventne jedinice priča o potrazi za odbeglim vojnikom koji je odbio da zauzme svoje borbeno mesto u zgradi državne televizije. Vojne jedinice, policijske patrole, demonstranti, barikade, pobuna naroda, širenje (dez)informacija, sve su to detalji koje je autor znalački upotrebio, veštim kontrolisanjem narativnog plana i snažne i potresne ekranizacije novije istorije. Iako težak, ovo je veoma dobar film, angažovan i pamtljiv na duži rok.