Jugoslavija živi u Šumi smrti

Specijalno za "Politiku"
FALSTAD, oktobra – Nemci su poranili u Norvešku, koju su okupirali u proleće 1940. Posle prvih norveških žrtava u logoru Falstad pali su i prvi zatočenici s područja Jugoslavije. Kroz ovaj kažnjenički logor tokom najvećeg svetskog rata prošlo je, preživelih ili pogubljenih, oko pet hiljada logoraša iz trinaest nacija. Jugoslovena je bilo 82, a ubijeno ih je 74. U danu u kojem su u njihovom srpskom zavičaju bile Zadušnice, Falstadska šuma je dobila kameni beleg sa imenima svih stradalnika.

Ploču je otkrio ministar inostranih poslova Jonas Gar Stere.
Govoreći u ime norveške vlade, ministar je rekao da bi šuma mogla da svedoči, drveće da govori, da bi zemlja pod nama mogla da jaukne... nad jugoslovenskim internircima koji počivaju u Falstadskoj šumi, Srbima, Bosancima, Hrvatima.

Norvežanima koji su pomagali našima da istraju do prvog dana slobode zahvalio je u ime svih zatočenih u Falstadu Petar Krasulja. On je preživeo bekstvom iz logora. Godine čine svoje i njegovu poruku je čitala kći srpskog seljaka sa Romanije Ljubana Vukovića, koji je pamtio mesta na kojima je morao da kopa rake za svoje zemljake. Nemci su pred kapitulaciju pokušali da zatru zlodela. Ljuban ih je osujetio. Tokom poratne istrage bio je putokaz državnoj istražnoj komisiji. Krasulja je šest decenija potom s njegovim kćerima Mirom i Gordanom stajao kao živi spomenik – pobednik.

Jugoslavija koje više nema opstaje na našim grobljima u Norveškoj. U trideset nemačkih logora na norveškom tlu internirano je 4.268 Jugoslovena: 3.831 Srbin, 179 muslimana, 165 Hrvata, 25 Roma, 16 Crnogoraca, 11 Slovenaca, 5 Makedonaca...

Stradalo ih je više od polovine – 2.368, plus oni koji su likvidirani, 33, zbog zločina nad zemljacima. S obzirom na to što nisu svi na "petom groblju", jedinom izvan svih protokolarnih poseta iz zavičaja, da li su neki od njih pokopani sa svojim žrtvama?