Ni "lavovi", ni "lisice"

U medijskom prostoru Srbije odomaćila se izvesna sintagma kojom se preuveličava značaj onih društvenih aktera koji se politikom bave profesionalno. Reč je o nepreciznoj upotrebi inače preciznog pojma "politička elita", kojim se, u našem slučaju, nastoji obuhvatiti ogroman broj političkih aktera koji neposredno ili posredno učestvuju u zakonodavnoj i izvršnoj vlasti – od odbornika, preko poslanika, pa sve do ministara i najviših državnih zvaničnika. Ipak, čini se da je obuhvatanje ovako širokog kruga profesionalnih političara jednim terminom elite – poprilično preterano.

Klasični teoretičari elita poput Pareta i Moske, smatrali su da elita duguje svoje postojanje superiornosti svojih ličnih karakteristika, bilo da je reč o lukavstvu i inteligenciji (Pareto), ili organizaciji (Moska).

U tom pogledu, zanimljivo je Paretovo više psihološko nego sociološko razvrstavanje vladajućih elita na "lavove" i "lisice". Ukratko, dok elita "lavova" vlada pomoću sile i energičnih akcija, dotle elita "lisica" vlada pomoću lukavstva, diplomatske manipulacije i vešte kombinatorike. Poenta je da svakoj od pomenutih elita nedostaje osnovno svojstvo njene suprotnosti: "lavovima", koji se, prema Paretu, nalaze na vrhu autokratskih društava, nedostaju lukavstvo i sposobnost vešte kombinatorike; "lisicama", koje se prema ovom autoru nalaze na vrhu demokratskih društava, manjka sposobnost za snažnu i odlučnu akciju.

Dosadašnja praksa domaće "političke elite", pokazala je da ona ne spada ni u jedan od navedenih tipova vladajućih elita. Možda i zbog tranzicionog puta kojim prolazi, koji je još uvek u fazi definisanja, budući da povezuje "autokratsku" prošlost s "demokratskom" budućnošću. Dakle, domaćoj "političkoj eliti" ili nedostaje sposobnost za odlučnu akciju ili lukavstvo i vešta kombinatorika, o čemu, između ostalog, svedoči nameran ili nenameran neuspeh u formiranju vlade na unutrašnjem, odnosno nedostatak profilisane i odlučne akcije po pitanju određenja statusa Kosmeta na spoljašnjem planu.

Dakle, grupacija domaćih profesionalnih političara, teško da se može poistovetiti sa klasičnim shvatanjem elita. Ipak, tu mogućnost na određeni način dozvoljavaju modernija shvatanja koja govore o tome da hijerarhijska organizacija društva dopušta elitnoj manjini mogućnost da monopoliše društvenu moć.

Nevolja je u tome što svrstavanje profesionalnih političara od najnižeg do najvišeg ranga u elitu daleko prevazilazi okvir elitne manjine. Štaviše, elita koja se doživljava kao nešto što prevazilazi uske okvire partijskih ili državnih vrhuški, predstavlja preglomazan konstrukt koji se otima naučnoj klasifikaciji.

Bilo kako bilo, medijsko potenciranje postojanja srpske političke elite, povlači za sobom otvaranje prostora za procenjivanje ostalih članova društva kao delova nekoherentne mase. Jer, ne treba zaboraviti da glorifikovanje pripadnika jednog društvenog segmenta (elitni status za političare) ide u paru sa pežorativnim poistovećivanjem stanovništva (u širem smislu) odnosno birača (u užem smislu) sa kategorijom mase. A to je suština svakog elitističkog poimanja društva.

Sociolog