Lepota večite bronze

Malo šta se u kineskoj kulturi javlja parcijalno.
Čak i ono što se slučajno ispolji kao pojedinačno nosi u sebi ideju pripadanja i nečem drugom, ima tendenciju da stupi u jedinstvo s opštim i da dosegne, a po mogućnosti i da preraste u to opšte.
S tim da u tom opštem ne izgubi svoj identitet, nego da jasnije artikuliše svoju posebnost i autentičnost.
A kao duhovno najopštije usvojena je filozofija u koju se ugrađuje i religija, i moral, i običaji, i umetnost i svakodnevni život, pa i najjednostavniji postupci imaju svoje uporište u njoj.

Ovo u potpunosti važi i za kinesku bronzu, takozvanu kraljevsku, iz vremena dinastija Sja, Šang i Džon, čiji se majušni deo našao na izložbi u Muzeju istorije Jugoslavije u Beogradu, koja je otvorena do kraja februara, zato što po svim svojim osobenostima pripada kineskoj umetnosti te samim tim i filozofiji. Svojom lepotom, izražajnim formama, raznovrsnim motivima, metafizičkom pozadinom likovnog diskursa, razvijenim znakovnim strukturama, razuđenim pismom, simbolikom, mitološkim obrascima, bogatom inskripcijom, veštim zanatskim izvođenjem, neospornom upotrebljivošću, izložena bronza se nameće kako svojom estetskom tako i upotrebnom vrednošću. Kao da je na svoj način u dosluhu sa Avgustinovom devizom: lepo i korisno (pulchrum et aptum), čime se otkriva dublja veza Istoka i Zapada i potire predrasuda o međusobno nezavisnim kulturnim celinama i tokovima.

I ovaj put se pokazalo da bronza, iako ne sija svojom spoljašnjošću, ima posebno unutrašnje zračenje koje u spoju s veštom zanatskom obradom postiže izvanrednu estetsku vrednost, oplemenjuje tu tešku leguru, čini je prozračnom i gotovo lepršavom, dokazujući time uverenje da ne postoji materijal na kojem čovek ne može da interveniše i umetnički ga uobliči do savršenstva.

Izložena bronza, a svakako ne samo ona, jasno pokazuje da u kineskoj umetnosti postoji čvrst i siguran kontinuitet od neolita pa do savremenog doba, jer kako drukčije objasniti raznovrsnost i bogatstvo umetničkih oblika koji sežu tako duboko u prošlost. Reč je o bogatim naslagama duhovnih ostvarenja koja su zadovoljavala estetski najrafiniranije i najraznovrsnije ukuse.

Ono što daje poseban pečat svakom od izloženih predmeta jeste njihova istančana uobličenost i ona čvrsta a gotovo nevidljiva veza spoljašnje, do savršenstva dovedene forme i unutarnje uzavrele sadržajnosti. Između te dve suštine stvorena je napetost visokog stepena koja izaziva nebrojene asocijacije i neizmerne interpretativne mogućnosti.

Iako je pretežno reč o predmetima za svakodnevnu upotrebu i za ratne svrhe, njihova estetska vrednost je na izuzetno visokom nivou. Laka zaobljenost, tanane linije duž njihovih ivica, raspored pojedinih delova i način na koji čine celinu, konture koje se jedva naziru, govore o skladnosti i simetriji kao duboko ukorenjenim estetičkim kanonima i zadovoljenju razvijenih estetskih potreba i to ne samo kod elitnih slojeva, iako su oni najviše u tome participirali. Bogatstvo ilustracija i visok stepen imaginacije u izboru, rasporedu i prezentaciji likovnih motiva imaju svoju dublju estetsku zasnovanost, što sve vodi zaključku da su onovremena estetska svest, a i estetika kao već oformljena refleksija o umetničkim pojavama, bile delotvorne i zauzimale posebno mesto u filozofskom mišljenju.

Izložena bronza ne svedoči samo o kontinuitetu kineske umetnosti i refleksije o njoj, nego i o savremenoj estetičkoj refleksiji, o znalačkom odnosu prema umetničkom nasleđu i spremnosti da se ono zaštiti i prezentira kako na lokalnom tako i na univerzalnom prostoru. Bilo gde da se ta umetnost eksponira, ona tu ne ostavlja samo dubok trag, nego postaje i sastavni deo kulture koja je prihvata, postaje, dakle, njena trajna vrednost. Samo od našeg estetskog senzibiliteta i od naše kulturne svesti zavisi u kojoj meri, kada i na koji način ćemo prisustvo tih vrednosti učiniti delotvornim.