Zmaj i Tesla u Zadruzi

Malobrojne su ustanove kulture u Srba koje imaju tradiciju dužu od jednog veka. Među njih spada Srpska književna zadruga, koju mnogi smatraju izdavačkom kućom, a izdavaštvo je samo jedna, doduše važna, delatnost Zadruge, koja dolazi na kraju – posle naučnoistraživačkog rada na polju književnosti, nauke i umetnosti. Svečana akademija, posvećena 120. godišnjici Srpske književne zadruge, biće održana, večeras, u 20 časova, na Velikoj sceni Narodnog pozorišta u Beogradu.

SKZ nije ni društveno ni privatno preduzeće, kaže Nina Novićević, upravnik, već društvo članova koje ima svoja tela i u kojem, po ugledu na stare porodične zadruge, postoji duh uzajamne prisnosti i delovanja pojedinca u korist celine. Tako su je zamislili osnivači 1892. godine, taj oblik organizovanja, uz minimalne promene, traje do danas. O 120. godišnjici SKZ obeležava imena i dela tih osnivača i njihovih sledbenika, naših prethodnika, koji su svoja dela i pregalaštvo ugrađivali u Zadrugine poslove i knjige tokom svih epoha i generacija. Zadrugu su osnovali i stvarali pisci, naučnici, profesori. Prvi među njima bio je državnik i naučnik Stojan Novaković, a s njim ostali: Milan Đ. Milićević, Ljubomir Stojanović, Ljubomir Kovačević, Milan Jovanović Batut, Andra Gavrilović, Svetislav Vulović…

Jedan od najvažnijih bio je veliki pesnik i lekar Jovan Jovanović Zmaj, koji je nacrtao Zadrugin znak, inicijal SKZ koji se nalazi na svim knjigama. Zmaj je u Beogradu, te 1892. godine, dočekao u Beogradu Nikolu Teslu i posredovao da se Tesla učlani u SKZ. Tom susretu Tesle i Zmaja, ističe Nina Novićević, posvećen je mali dramski prikaz, koji će na Svečanoj akademiji izvesti glumci Narodnog pozorišta: Hadži-Nenad Maričić, Ivan Bosiljčić, Pavle Jerinić i Bojan Krivokapić. Čuće se i stihovi Zmajeve pesme „Tri hajduka” na engleskom, u Teslinom prevodu, a pesmu na srpskom kazivaće Srba Milin.

Članovima SKZ, gostima i publici, obratiće se aktuelni sekretar SKZ prof. dr Milo Lompar, a očekuje se i obraćanje njegove svetosti patrijarha srpskog gospodina Irineja i ministra kulture Bratislava Petkovića. Svečanost će uveličati Akademski hor „Ivo Lola Ribar” koji, pored ostalog, prvi put izvodi Svečanu pesmu Srpske književne zadruge, koju je komponovao Svetislav Božić.

Učešće u programu uzeće i pesnici: Matija Bećković, Dobrica Erić, Rajko Petrov Nogo i Milosav Tešić, a odabrane strofe i prepoznatljive citate iz najvažnijih dela srpske književnosti – od narodnih pesnika, Svetog Save i Teodosija Hilandarca, pa do današnjih klasika: Mome Kapora, Brane Petrovića, Dragomira Brajkovića i Novice Tadića – govoriće glumci Ljiljana Blagojević, Siniša Ubović i Ljiljana Đurović.

U muzičkom delu programa, pored hora „Lola”, učestvuju sopran Ivana Petrović i mecosopran Ljubica Vraneš, uz klavirsku pratnju Ivana Jovanovića. Scenu iz baleta „Ko to tamo peva”, za koji je muziku komponovao Vojislav Voki Kostić, na libreto inspirisan istoimenim filmom Dušana Kovačevića i reditelja Slobodana Šijana, u koreografiji Saše Zurovca, izvešće baletski umetnici:Sonja Ninković, Aleksandar Ilić, Goran Stanić, Mihailo Stefanović, Miloš Kecman, Aleksa Jelić, Balint Raušer, Nejton Kotam i Milan Rus.

Cilj Akademije, naglašava Nina Novićević, jeste podsećanje na dalekovidu ideju Zadruginih osnivača i potonjih pregalaca – da izborom i istraživanjem, pristupom i tumačenjem najboljih dela srpske i svetske, starije i novije književnosti – sistematski obrazuju i oduhovljuju mnoge slojeve naroda i da na taj način doprinese njegovom kulturnom identitetu i nacionalnom jedinstvu. To njihovo delo produžili su Milovan Glišić, Simo Matavulj, Isidora Sekulić, Desanka Maksimović, Ivo Andrić, Svetislav Stefanović, Miloš N. Đurić, Mihailo Petrović Alas, Pavle Popović, Vladimir Ćorović, Veselin Čajkanović, Veljko Petrović, Meša Selimović, Radovan Samardžić, Dragoslav Srejović, Vasko Popa, Vojislav Đurić, Milan Đoković, Jovan Hristić, Risto Tošović, Branko V. Radičević i mnogi drugi – članovi Zadruginih uprava, odbora i autorskih timova.