Pop u vremenu (post)postmodernizma

Ogromno interesovanje naše javnosti za koncerte Rolling Stones-a, Red Hot Chili Peppers-a, zatim nastupe u okviru festivala Exit, kao i gostovanja Kaiser Chiefs, Chemical Brothers, The Cult i drugih, postavlja niz pitanja o poziciji i funkciji pop muzičke kulture u Srbiji. Sa jedne strane, možda, je reč o nekoj vrsti promene mainstream diskursa, imajući u vidu da su se do sada srpski mediji i političari na vlasti, ipak, prevashodno vezivali za figure srpskog hibridnog pop-folka. Ili je, ipak, reč o prolaznom, ciničnom i politički proračunatom podilaženju afinitetima i strastima brojne publike?

Bilo kako bilo, ova vrsta interesne veze između politike i pop zvezda nije izum ovdašnjih političara. Na primer, Toni Bler je sredinom devedesetih godina, uz pomoć javnog druženja sa muzičarima iz bendova Oasis ili Blur, promovisao novi laburistički imidž "Cool Britannia" koji mu je, nesporno, pomogao da postane predsednik Velike Britanije (sam Bler je bio pevač grupe Ugly Rumours, što je, takođe, koncipiralo njegov cool imidž koji je oponirao konzervativizmu Džona Mejdžora).

Analizirajući kompleksno polje savremenih izvođačkih umetnosti, cross-over dramskog i plesnog pozorišta, vizuelnih i muzičkih umetnosti, teoretičar Ričard Šekner između ostalog ističe da su rok koncerti i rejvovi danas jedini zadržali onu bitnu kohezivnu društvenu funkciju, koju je u premodernim društvima, posebno antičkom, srednjovekovnom i elizabetanskom, imalo pozorište (po njemu, tu funkciju danas imaju još sportski događaji i politička okupljanja). Pored nesumnjivog komercijalnog i političkog aspekta značenja, ovi brojni koncerti imaju, dakle, i važan društveni smisao, jer predstavljaju savremeni oblik ritualne prakse koja na specifičan, i simbolički i konkretan, način integriše i stabilizuje društvo (prema antropologu Viktoru Tarneru), što je posebno važno u kontekstu današnje teatralizovanosti i medijatizovanosti svakodnevice, koje drastično redukuju neposrednost u međuljudskoj komunikaciji.

Ova prilična zainteresovanost naše javnosti za niz koncerata stranih izvođača bi trebalo da postavi relevantnija pitanja o situaciji na srpskoj pop sceni, što u zvaničnim medijima uglavnom nije slučaj, odnosno, ova problematika je tu nepravedno zapostavljena, za razliku od brojnih alternativnih medija – internet portala, blogova i foruma koji su danas među najznačajnijim oblicima subkulturne prakse, a koji se vrlo posvećeno i (inter)aktivno bave pitanjem nove srpske pop scene (www.popbox.com, www.b92net, www.indie-go.com...). U svakom slučaju, u poslednje vreme je evidentna reanimacija naše pop muzičke scene koja je nekoliko godina bila u nekoj vrsti kome, i to uz studijske i/ili koncertne angažmane više ili manje iskusnih izvođača (Veliki prezir, Lutke, Jarboli, Autopark itd.), kao i debitanata čiji je rad izašao iz područja anonimnosti, sa PGP-ovim objavljivanjem kompilacije "Jutro će promeniti sve?" (Repetitor, Endorfin, Superstudio itd.) Ovi autori, uglavnom, egzistiraju na kulturnoj margini što je činjenica koja, takođe, otvara niz pitanja. Njihova muzika, u formalnom i idejnom smislu, bazično pripada žanru tzv. gitarskog indie popa koji je u Britaniji, na primer, jedan od najprofitabilnijih proizvoda kulturne industrije, dok je njegov status u Srbiji i dalje marginalan. I ta razlika u njihovim položajima je indikator razlika u društvenim okolnostima. Drugim rečima, zbog haotičnog društveno-političkog stanja, nepostojanja kontinuirane produkcije, tržišta itd., u Srbiji i dalje bitno opstaje ta, u svetskim okvirima suštinski deplasirana i anahrona, distinkcija na mainstream i alternativnu (indie) kulturu.

U ekonomski stabilnijim, liberalno-kapitalističkim državama, poput Britanije, odrednicu indie je moguće samo formalno, odnosno uslovno tretirati jer danas, u vremenu složenog i protivurečnog (post)postmodernizma, autori koji deluju u ovom domenu jesu nezavisni u kreativnom smislu (dakle, provokativnost i autentičnost njihovog rada nisu diskutabilni), ali su oni istovremeno i konstitutivni deo establišmenta, akteri u vrlo profitabilnoj industriji pop muzike (npr. Morrissey, Radiohead, Franz Ferdinand, Kaiser Chiefs, Muse, Placebo, Editors, Guillemots...). Ova paradoksalnost je, zapravo, određujuća karakteristika kulture u vremenu (post)postmodernizma, koju karakteriše "čudna mešavina saučesničkog i kritičkog" (Linda Hačion), odnosno, prema Slavoju Žižeku, kulturni sistem zapravo održavaju alternativne ideje, ekscesi kojima se on hrani da bi se reprodukovao.

Na kraju, da se vratimo na početak teksta: upravo ova ambivalentnost u značenju savremene kulturne produkcije, njena istovremena autentičnost i komercijalnost suštinski definiše i nastup Rolling Stones-a, koji su u okvirima svoje hiperkomercijalne spektakularnosti očigledno, ipak, zadržali uverljivu energičnost i emotivnost.