U prvom veku grčkog filma

Solun – Na 55. Solunskom festivalu domaćih je filmova više nego ikada, jer se ove godine i zvanično obeležava 100 godina grčke kinematografije, pa je jedan od programa u celosti posvećen retrospektivi grčkog filma.

To što je u Solunu pre desetak godina bio obeležen vek od nastanka prvog filma na grčkom tlu i to onog sa potpisom braće Manaki, čelnici festivala sada ne pominju. Braću Manaki svojataju i Makedonci (Firom) i Grci i Vlasi i svi su u pravu, jer su Janaki i Milton rodom, poreklom i mestima življenja bili svačiji i svoji, a pre svega pioniri filma u otomanskom delu Balkana. To što njihovih imena nema u ovom obeležavanju veka grčkog filma, ne znači da ih se Grci odriču. Naprotiv. Ovde je reč o obeležavanju čitavog jednog veka od početka bogate, raznovrsne i kontinuirane filmske proizvodnje u Grčkoj.

Ponosni na svoje bogato filmsko nasledstvo, Grci su načinili listu od 200 renomiranih filmskih naslova nastalih od 1914. do 2014. i ponudili gledaocima da putem jednog veb-sajta glasaju za najbolje i za one koje bi ponovo voleli da vide na velikom ekranu.

U poslednjih nekoliko godina grčki film i inače ima mnogo razloga za slavlje. Uprkos snažnoj ekonomskoj krizi izvršio je snažan prodor na međunarodnoj filmskoj sceni, na kojoj je njegova pozicija više nego stabilna. Najsvežiji primer je sledeći: tokom prošle i ove godine nagrađivani filmovi „Gospođica Nasilje” Aleksandrosa Avranasa i „Stratos” Kipranina Janisa Ekonimidisa, u izboru su kandidata za osvajanje nagrada EFA – Evropske akademije za film, koje će biti dodeljene u decembru u Rigi.

I veliki broj grčkih filmova nastalih od početka 2014. našao se u programskim celinama 55. Solunskog festivala. U glavnom takmičarskom programu zapažen je vizuelno izdašan „Ne zaboravi me” Ijanisa Fagrasa, na filmski način osavremenjeni mit o Odiseju i Penelopi, „roud muvi” sniman 35-milimetarskom kamerom na lokacijama u severnom Pacifiku, Beringovom moru, Aljasci i Nju Orleansu. U glavnom programu takmiči se i film „Norveška” Janisa Veslemesa, koji će obradovati poklonike žanra takozvanog vampirskog filma i poklonike filmova o Drakuli. Grčki Drakula je sredovečni dugokosi Zano, fotofobični disko-plesač u orvelovskoj 1984. godini u podzemlju Atine preplavljene drogom. Atmosfera filma je psihodelična, ali ne i nezanimljiva, a najveću zabavu izaziva glavni glumac Vangelis Marikis, koji je i u ovom filmu ubedljiv iako potpuno drugačiji od onog kakvim ga pamtimo iz Ekonomidisovog „Stratosa”.

Kako godinama unazad Solunski festival u okviru Agore (celine posvećene razvoju koproducentskih saradnji i filmskoj industriji) stimuliše međunarodnu aktivnost grčkih producenata, sada ne čudi i njihovo zapaženo učešće u filmovima evropskih zemalja. Grčka je koproducent izvanrednog takmičarskog bugarskog filma „Lekcija” Kristine Grozeve i Petra Valčanova (već je u San Sebastijanu osvojio nagradu za najbolji film programa „Novi reditelji”), jednog od najboljih filmova na temu pogubnog uticaja velike evropske ekonomske krize na pripadnike srednje klase u nestanku i jedne od najboljih filmskih opservacija grabežljivosti i nemoralnosti velikih bankarskih sistema. A sve to kroz priču o mladoj profesorki engleskog jezika, koja bezuspešno pokušava da pronađe osnovca koji krade drugoj deci novac iz školskih torbi, a koja će se i sama, van sopstvene volje, naći u ulozi lopova. Višeslojan film. Lekcija o hrabrosti i odlučnosti u neprijateljskom okruženju koje se hrani tuđom mukom, ljudskim strahom i potrebom za opstankom.

Grčka je koproducent i vrlo dobrog letonijskog filma „Modris” Jurisa Kursijetisa (takođe u glavnom takmičarskom programu), u kojem autor stavlja pod mikroskop maloletničku psihologiju i to kroz ubedljivu priču o tinejdžeru Modrisu, ovisniku o kockarskim aparatima, i njegovom odnosu sa (samohranom) majkom, čija briga i autoritet ne pomažu, baš kao što ne pomaže ni kruti školski i sudski sistem krajnje birokratizovane zemlje.

U koprodukciji sa Francuskom i Belgijom nastao je i grčki film „Ksenija” (skraćenica od filoksenija – gostoljubivost, ljubav prema tuđincima) čiji je potpisnik kao scenarista i reditelj Panos H. Kutras. Ovo je bez sumnje jedan od najboljih ovogodišnjih grčkih filmova. Kutras u njemu na sasvim drugačiji, u svakom slučaju moderniji i dinamičniji način, tematizuje ono što je prošle godine u svom filmu „Drvo i ljuljaška” vrlo dobro elaborirala autorka Marija Duza, a to je pitanje doma i pitanje pripadnosti zemlji rođenja. Pripadnosti porodici, u svetlu večitih ljudskih migracija i povrataka i, u svetlu Grčke, koja se u poslednjih nekoliko decenija iz zemlje naroda u rasejanju, pretvorila u zemlju domaćina za druge dijaspore.

Kurtasova „Ksenija” je na crnohumorno uvrnuti i prilično zabavan način fokusirana na sudbinu dva brata, šesnaestogodišnjeg Denija, ponositog i samosvesnog geja i njegovog osamnaestogodišnjeg zaštitničkog brata Odiseja, što posle iznenadne smrti majke krstare Grčkom u potrazi za nepoznatim ocem. Deni i Odi nepriznati su od strane oca, nepriznati i od strane zemlje u kojoj su se rodili i rastu. Razlog je jednostavan – njihova majka bila je albanska imigrantkinja, talentovana pevačica sa angažmanom u danas ruiniranom i napuštenom kritskom hotelu iz nekada čuvenog lanca „Ksenija”. Potraga mladića za sopstvenim identitetom, konačnim priznanjem postojanja i grčkim državljanstvom, satkana je od niza prepreka, od kojih su neke izazvane duhovima iz prošlosti, ali i brutalnostima mrzitelja tuđinaca iz sadašnjosti. Sumornu temu autor Panos H. Kutras obrađuje sa puno humora i sa uzbuđujućom rediteljskom energijom i dinamizmom, snažno podržan od strane dva mlada grčka glumca – Kostasom Nikulijem (Deni) i Nikosom Gelijom (Odisej).

Program novih grčkih filmova ima izrazito mladalačku notu i onu dozu stvaralačke originalnosti i dovitljivosti koje su za veliko poštovanje. Sam Solunski festival sa svojom pozicijom veoma ugledne međunarodne manifestacije, i te kako ume da promoviše savremene grčke filmove i da presudno utiče i na njihovo lansiranje u veliki filmski svet.  

----------------------------------

Hana Šigula – svedok jednog vremena

U samoj završnici 55. Solunskog festivala, večeras će u velikoj dvorani „Olimpion” svečano biti uručen „Zlatni Aleksandar” za životno delo Hani Šiguli, legendarnoj nemačkoj glumici poljskog porekla, nezaboravnoj muzi Rejnera Vernera Fazbindera, u čijim je filmovima bila idealna heroina.

U čast Hane Šigule festival je svih ovih dana prikazivao filmove u kojima je igrala i koje je režirala (reč je o biografskim dokumentarcima), u okviru posebnog omaž programa. Bila je to idealna prilika da se mlađa publika upozna sa glumačkom karijerom koja predstavlja i jedno od najvećih poglavlja u istoriji novog nemačkog filma, ali karijerom zbog koje je Hana Šigula imala svoje obožavaoce i među autorima kakvi su Žan Lik Godar, Andžej Vajda, Folker Šlendorf.

Među njenim poštovaocima je i Želimir Žilnik s kojim je Hana Šigula prošle godine igrala u nemačkom filmu „Groznica” Elfija Mikeša, u kojem naš autor ima malu ulogu. Ovaj film je imao premijeru u okviru programa „Panorama” na ovogodišnjem Berlinalu. Tokom ove godine Šigula je snimila i filmove sa rediteljima Sergejem Rostropovičem i Henrikom Helstrumom.