Šekspir usred indijskog folklora

Čortanovci – Na trećem Šekspir festivalu igrana je komedija „Bogojavljenska noć“ (1601), u režiji Atula Kumara, a u izvođenju Kompanije teatra iz Mumbaja. Za ovu predstavu koja je prepuno gledalište kod „Vile Stanković“ ispunila radošću, moglo bi se reći da je indijska verzija produkcija Globa, u smislu značenjske pojednostavljenosti Šekspira i naglašene pristupačnosti. Kumarova predstava vrtoglavo je optimistična i razdragano gruba verzija Šekspirove komedije, u kojoj je beskrajni joie de vivre istisnuo tamnije, melanholične tonove ovog komada.

Radnja i likovi su uglavljeni u indijsku tradiciju, u pogledu muzičkog i plesnog izraza, kao i dizajna scene i kostima, mada su imena ostala italijanska, kao i mesto dešavanja, drevna Ilirija. Ovo smeštanje aktera i događaja u okvire indijskog folklora, što ponekad asocira na kreativni haos bolivudskih filmova, u kombinaciji sa izuzetnom energijom izvođača, dalo je predstavi nedvosmislenu autentičnost. Zbog toga je velika šteta što predstava nije još negde izvedena u Srbiji, kao što je bio slučaj sa Glob teatrom prošle nedelje, koji je pored nastupa u Čortanovcima igrao i u Narodnom pozorištu u Beogradu.

Šekspirovu radnju koja zapliće i raspliće teme sreća i nesreća u ljubavi, njene nestalnosti, zavođenja kroz pretvaranje i prerušavanje, indijski ansambl je predstavio u samoironičnom, autorefleksivnom maniru. Glumci u nekoliko navrata izlaze iz svojih uloga, pominjući Šekspira, reditelja predstave, ali i lične profesionalne ambicije. To je najupečatljivije u slučaju lika Sebastijana – glumac koji ga igra buni se što mu je Šekspir dao malo replika, ističući još da je verovatno dremao dok je pisao njegov lik. U tekst predstave ubačeni su i savremeni detalji, na primer komentar o disfunkcionalnosti indijskog Ministarstva kulture, povodom teškoća nalaženja zaposlenja glumaca ili aluzije na popularnost indijskih televizijskih serija. Ovi detalji su posebno aromatični začini u dramaturgiji predstave, a imaju funkciju u čvršćem povezivanju sa publikom, što je bila očigledno važna misija autora, učiniti Šekspira pristupačnim i pitkim. Zbog toga je i humor često robustan, a fizička radnja gruba. Takođe, glumci nam se često obraćaju, izazivaju nas, verbalno provociraju, ali i pozivaju da zajedno s njima pevamo i pljeskamo. Ove osobenosti su i odraz elizabetanskog populističkog duha, izraza prilagođenog masovnoj publici koja je onda uživala u scenskim neotesanostima. Sočni karnevalski duh bio je ključan u tjudorskom pozorištu, što je detaljno opisao Hipolit Ten u knjizi „Šekspir i njegovi savremenici“.

Svi izvođači su sve vreme na sceni, kada ne igraju u prvom planu, oni sede iza u „turskom sedu“, na šarenom tepihu u pozadini. Inače je skoro sve u ovoj predstavi šareno i napadno, dizajn je u skladu sa opštim principom prenaglašenosti. U pozadini je zavesa s naslikanim portretom Šekspira, a na golu scenu su sleteli veliki dekorativni stubovi. No, taj kič se neprestano ironizuje, akteri se igraju s njim, stvara se distanca. Pored samoironičnih komentara glumaca koje smo naveli, ona se sprovodi i na polju glumačke igre. Na primer, glumica koja igra Oliviju, monologe o ljubavnim jadima upadljivo teatralizuje, veoma preteruje u glumi, čime stvara jasnu distancu prema mogućim stereotipiziranim značenjima i kiču. Tradicionalna indijska odeća skladno se uklapa u opšte šarenilo, žene su u kitnjastim sarijima, muškarci u raznobojnim vrećastim stvarima, nose turbane, i svi su bosi.

Muzika i igra u Kumarovoj predstavi blještavo zasenjuju naličja „Bogojavljenske noći“, prisustvo smrti, destruktivnosti i zla kao stalnih saputnika, kao i gorko-tragičnu sudbinu nasamarenog Malvolija koji napušta Šekspirovu scenu obećavajući osvetu. Za Orsinove uvodne reči se zato može reći da su vodilje multitalentovanih glumaca koji do kraja igraju i pevaju sa zaraznim optimizmom: „Ako se ljubav hrani muzikom, svirajte još; tu hranu dajte meni, u preobilju, te od presitosti želja za jelom da prenemogne i premine.“