Šta otkriva beležnica Petra Lubarde

Ako ste se nekada pitali na koji način nastaju slike velikih formata poznatih umetnika jedan od mogućih odgovora mogli biste da pronađete na dopunjenoj novoj – stalnoj postavci u Legatu Petra Lubarde, koja je od nedavno dostupna posetiocima. Jer, na drugom, ujedno možda i najatraktivnijem spratu ovog zdanja nalazi se deo izložbe posvećen ličnim stvarima poznatog slikara – pismima, putnim i drugim dokumentima, fotografijama – među kojima posebno mesto zauzima jedna od njegovih beležnica pronađena u ovoj vili nakon smrti njegove supruge Vere. U njoj je Lubarda do detalja objasnio kako je došao do jedne od svojih monumentalnih kompozicija. Naime, radeći skice u razmeri jedan prema jedan, svaku od njih umetnik je obeležavao određenim i samo njenim brojem. U svesci je istovremeno slagao te skice upravo po tim brojevima – poput slagalice. Pazl, tako, postaje delo o kojem nam je tokom posete legatu govorila Aleksandra Ostić, jedna od autorki postavke i stručna saradnica u Kući legata, a reč je o slici koju je Lubarda radio za Dom vojske u Skoplju.

To je, međutim, samo deo interesantne i do sada neviđene građe koja vas čeka u zdanju u Iličićevoj 1, na Senjaku, a koja će svakako upotpuniti utisak koji stičete nakon što se upoznate sa njegovim slikama. Izloženo je ukupno 21 delo, od čega je sedam prvi put u javnosti. Prisutne su sve faze kroz koje je Lubarda prošao u svom stvaralaštvu. Delo koje vas dočekuje jesu „Oštre stene”, iz 1950. godine.

– Iako se legat, kada je osnovan 1974, nakon Lubardine smrti i potpisivanja ugovora o poklonu između Vere Lubarde i grada Beograda, sastojao od 57 slika i 130 crteža, u ovom trenutku mi imamo ukupno 24 slike, 9 crteža i samo jednu skicu. Usled otežane komunikacije sa Lubardinom udovicom legat sve do 2007. godine i njene smrti, nije bio pod stručnim nadzorom. Dela koja su prvi put sada izložena nastala su šezdesetih i početkom sedamdesetih godina prošlog veka, upravo iz tog perioda i imamo najviše sačuvanih slika kada je u pitanju naša kuća – dodaje Nada Simulov Timofejev, druga autorka postavke i stručna saradnica u Kući legata.

Da je svaki artefakt na postavci u vezi sa onim pored kojeg se nalazi i da na njega na određeni način referiše, jasno je kada se pogleda uveličana fotografija na kojoj se nalazi Lubarda u svom ateljeu.

– Na njoj se vidi kako umetnik radi na delu „Usamljeni jahač” dok se iza njegovih leđa nalazi slika koja je nekada bila u legatu ali kojoj se izgubio svaki trag. Odmah na zidu u prostoriji pored ove fotografije nalazi se delo „Crni panter”, iz iste faze iz koje je izgubljena slika, dok se na zidu preko puta fotografije nalazi upravo „Usamljeni jahač”. Tako posmatrač dobija još jedan autentičan i intiman uvid u njegov način rada – objašnjava Aleksandra Ostić.

Tokom šetnje kroz legat, koji u svom prizemlju, po ugledu na inostrane muzejske kuće, sada ima i kafe, susretaćete se i sa delovima stilskog nameštaja koji nisu tu slučajno. Reč je o originalnom pokućstvu koje je bračni par Lubarda koristio tokom života u ovoj kući, a koji je bilo moguće restaurirati i prikazati. Kada je reč o njegovim stvarima, pomenutim na početku teksta, bitno je istaći još jedan raritet. Isečke iz novina i objavljene tekstove o izložbama Lubarda je sam sakupljao, klasifikovao i čuvao u posebnim sveskama čije je replike moguće prelistati. Ono što je u njima najdragocenije jesu njegovi komentari, misli koje je zapisivao, podvlačio, njemu bitni datumi... Pored biografije koju je sam rukom zapisao, a koja je reprodukovana na zidu i može se jasno pročitati, pažnju privlači i jedna rečenica: „Umetnost govori daleko više nego što naše oči vide.”

Na doručku kod Tita

Da je Lubarda imao posebno, istaknuto mesto u društvu jasno je iz pozivnica koje je dobijao, kako za državne prijeme kod Josipa Broza Tita, tako i od stranih ambasadora i velikih muzeja, sa kojima je bio u prepisci. Jedna od pozivnica posebno je slikovita.

– Lubarda se sa suprugom našao jednom prilikom u Parizu u isto vreme kada se tamo nalazio i Tito. On je u Versaju organizovao doručak povodom Dana pobede i na taj svečani obed bili su pozvani Petar i Vera Lubarda – otkrivaju naše sagovornice.

Printovi slika iz Kragujevca

U prizemlju legata do kraja novembra izloženi su i printovi dela koja je naš veliki slikar poklonio gradu Kragujevcu, posvetivši ih žrtvama Kragujevačkog oktobra 1941. godine. Budući da je Lubarda u zaveštanju dela izričito naglasio da slike nikada ne smeju da napuste ovaj grad stvaralaštvo iz ciklusa „Kragujevac 1941”, koje broji 27 slika, prikazano je na ovaj način.