Andrića porede sa Hitlerom

Bošnjački intelektualci srpskog nobelovca Ivu Andrića uporedili su sa Hitlerom, a njegovo delo proglasili genocidnim na promociji knjige Rusmira Mahmutćehajića „Andrićevstvo: Protiv etike sjećanja”, u mostarskom Centru za kulturu, vest je koju je juče preneo Tanjug. Inače, ovu knjigu kod nas je objavila beogradska izdavačka kuća „Klio”.

Ocenivši da je Mahmutćehajićevo delo „prvo celovito ispitivanje odnosa nacionalističkih, orijentalističkih i kulturno rasističkih odnosa Ive Andrića prema Bosni, bosanstvu i bošnjaštvu”, poslanik SDP-a u Skupštini Hercegovačko-neretvanskog kantona Nerin Dizdar izjavio je kako je „Andrić dekadentnima uvek označavao samo Turke, muslimane i islam”.

Dizdar je istakao je i da brojni književnici koji ga brane, poput Ivana Lovrenovića i Miljenka Jergovića, „ne žele da priznaju njegov rasizam”. Ovom prilikom rečeno je i kako ne stoje argumenti da je Andrić bio pametan, pa nije mogao biti nacionalista, jer su „i Adolf Hitler i Dobrica Ćosić i Vojislav Šešelj bili pametni”.

Nakon poređenja sa Hitlerom, Dizdar je svoju „argumentaciju” o Andrićevom rasizmu pronašao u njegovoj doktorskoj disertaciji, ističući kako su Andrićeve knjige za rezultat imale „genocid nad Bošnjacima, posebno u Višegradu”. U prilog tome naveo je i činjenicu da Andrića danas citiraju hrvatski i srpski političari, poput Milorada Dodika, Vojislava Šešelja, Ivana Muse pa čak i bivšeg predsednika Hrvatske Ive Josipovića, rečeno je u ovoj informaciji.

I drugi učesnici promocije Mahmutćehajićeve knjige Andrića su optuživali za „negativan odnos prema muslimanima i Bosni”, a njegovu književnost opisivali kao „veliki antibosanski projekat, velikosrpski projekat, rezultat Nedićevog režima, u kom su dobri Bošnjani prikazani kao remetilački faktor”. Univerzitetski profesor Vahidin Preljević Andrića je nazvao „fantomskim monstrumom koji je falsifikovao istoriju”, ističući da su njegova dela koristila „u propagandne svrhe tokom rata u BiH”.

Književni teoretičar Sanjin Kordić tvrdi kako su „Andrićevi romani delom rasistički, ali je pozivao javnost da ih, ipak, čita i suoči se s njima kroz proces 'detraumatizacije'”.

Književni istoričar Staniša Tutnjivić, koji je još 1989. godine napisao knjigu „Književne krivice i osvete”, nedavno je u „Sveskama” Zadužbine Ive Andrića objavio tekst povodom knjige Rusmira Mahmutćehajića „Andrićevstvo: Protiv etike sjećanja”, dajući ujedno i hronološki pregled ovakve recepcije Andrićevog dela pre ratova devedesetih godina, ali i od 1961. godine.

– Još pre više od deset godina objavljen je zbornik radova sa skupa u Tuzli koji je bio posvećen Andrićevom delu, gde je Andrić bio optužen za genocid. To što sada srpskog nobelovca porede sa Hitlerom nije ništa novo, to je zapravo vrhunac takve vrste recepcije dela Ive Andrića. To je jedna nemoguća priča, koja je odavno započeta i koja je vrlo široka. I Mahmutćehajić u svojoj knjizi doveo je Andrića u vezu sa fašizmom, komunizmom i rasizmom, a nijedan književni kritičar, teoretičar ili istoričar ne bi mogao da potvrdi takav odnos prema umetnosti. Formirano je jedno kvazimišljenje da je Ivo Andrić u svom delu negativno predstavljao muslimane, pa i da je celokupna srpska književna tradicija, uključujući donekle i hrvatsku, nametnula određenu krivicu muslimanima zbog posledica koje je osmanska vlast ostavila u Bosni. Sve to u okviru stereotipa o velikosrpskoj hegemoniji, koja se smešta u takav vid recepcije jednog književnog dela – kaže za naš list Staniša Tutnjević, ocenjujući knjigu Rusmira Mahmutćehajića „Andrićevstvo: Protiv etike sjećanja” kao nedostojnu pažnje, ne samo zbog nečitljivosti, već i zbog njenog kvaziistorijskog i kvazifilozofskog sadržaja.

Muharem Bazdulj, pišući o bošnjačkoj akademskoj satanizaciji Ive Andrića, koja je dospela i do uglednog američkog časopisa „East European Politics & Societies”, gde je pre više godina bio objavljen esej Rusmira Mahmutćehajića „Andrićizam: estetika za genocid”, pored toga što autoru zamera nelogičnosti i ishitrene zaključke, duhovito je primetio i to da Mahmutćehajić zapravo ukazuje čast Andriću, izmišljajući čitav novi termin „andrićizam”, budući da ne postoji na primer „šekspirizam” ili „tolstojizam”.

REAGOVANjE

Netačno citiranje

(Povodom teksta „Andrića porede sa Hitlerom”, 12.1. 2017)

U tekstu pod naslovom „Andrića porede sa Hitlerom” objavljenom na ovim stranama  preneta je Tanjugova informacija u kojoj je citiran profesor Vahidin Preljević. Našoj redakciji javio se prof. Preljević sa objašnjenjem da je citat netačan. U demantiju koji nam je poslao piše:

U Vašem cenjenom listu u članku koji nosi naslov „Andrića porede s

Hitlerom”, objavljena je i u štampanom i u digitalnom izdanju jedna gnusna laž, kojom se na najgrublji način narušava moj ugled kao akademskog radnika. Tu stoji: "Univerzitetski profesor Vahidin Preljević Andrića je nazvao ‘fantomskim monstrumom koji je falsifikovao istoriju’”, ističući da su njegova dela koristila u  „propagandne svrhe tokom rata u BiH". 

Istina je sasvim suprotna, ja sam, naime, između ostalog, rekao da

nakaradna, ideološka čitanja prave od Andrića fantoma i monstruma da bi falsifikovali istoriju.  Uostalom, celi tok i smisao mog izlaganja je upravo bio tako intoniran, jer se bavio zloupotrebom Andrića u političke svrhe. 

Vahidin Preljević poslao je i svoj tekst objavljen na banjalučkom portalu buka.com pisan ovim povodom. Prenosimo deo ovog napisa:

Neki portali su preneli „vest”, u kojoj je, između ostalog rečeno i to da je na razgovoru o knjizi „Andrićevstvo” Rusmira Mahmutćehajića, upriličenom u Mostaru, univerzitetski profesor Vahidin Preljević izjavio kako je „Ivo Andrić fantomski monstrum koji je falsifikovao povest”.  Ove „svoje” reči sam u neverici pročitao upravo dok sam u knjižari stajao u redu za kasom s novom knjigom Svetislava Basare koja, eto slučajnosti, nosi naslov „Andrićeva lestvica užasa”.

Fabrikovana vest se kao virus proširila ne samo u Bosni i Hercegovini, nego i u regiji, dobacivši čak i do nemačkog govornog područja. Jedino od svega je istinito da sam učestvovao u tom razgovoru, a smisao mojih reči kao i smisao mog izlaganja bio je upravo suprotan. Šta sam rekao? Ponovio sam više puta, da nakaradna „čitanja” od dela Ive Andrića prave ideološkog „fantoma”, monstruma pomoću kojeg onda takvi ostrašćeni sledbenici žele falsifikovati povest.

Ne dakle, gluho bilo, da je Andrić monstrum, nego da ga takva čitanja pretvaraju u fantoma da bi ga zloupotrebili u svoje svrhe. Uostalom, na isti način kao što medijski teroristi montiraju izjave i predstavljaju ih kao stvarne, proizvodeći javni linč, kojem je, eto, ovaj put bila izložena moja malenkost…”.