Srbi su kršteni u šestom veku

Vrlo brzo vijugavim asfaltnim putem a kasnije makadamom stižemo do Crkvišta. To je u stvari brdo Borovac u selu Orahovica. Odavde puca pogled na sve četiri strane sveta dokle oko dobaci. Brdo sa platoom dominira ovim krajolikom. Ispred nas je veliki metalni krst okrenut istoku a sa njegove zapadne strane zidovi iskopina crkve zbog koje smo došli ovde.

Ivana Grujić za „Politiku” potvrđuje da, na osnovu pronađenih predmeta i korišćenog materijala, otkrivene zidine, odnosno temelji crkve na brdu Borovac kod srebreničkog sela Orahovica, potiču iz šestog do sedmog veka.

Kako su zaključili ona i njene kolege koji su radili na iskopavanjima, reč je o hrišćanskoj crkvi iz ranog srednjeg veka, dimenzija 16 puta 12 metara. Malo je neuobičajene arhitekture. Kada ne bi imala anekse, moglo bi se reći da je jednobroda građevina karakteristična za srednjovekovno doba. Međutim ti aneksi to kvare i upućuju na ranohrišćanski period i na na slične crkve na prostoru BiH i Srbije. Na njoj je da budućim iskopavanjima utvrdi o čemu je reč. Ona smelo tvrdi da su Srbi tu počeli da primaju hrišćanstvo i da se krste.

Velike dimenzije crkve govore o razvijenosti, moći i zavidnoj naseljenosti ovog područja koje je u periodu rimske dominacije bilo najnaseljenije na prostoru današnje BiH. Neposredno ispod crkve prolazio je rimski put i povezivao zaleđe to jest rimski municipijum u današnjim Skelanima sa Vlasenicom i vodio dalje prema obali provincije Dalmacije, a kasnije u srednjem veku prema Dubrovniku.

Ivana Grujić kaže da ova crkva potiče iz doba rane Vizantije i vladavine careva Justinijana ili Iraklija, iz vremena pokrštavanja Srba, i poziva se na Iraklijeve zapise o tome da su oni ovde tada bili saveznici ili federati, a pretpostavlja da su u stvari bili starosedeoci i dominantno stanovništvo.

To se poklapa i sa tvrđenjem Konstantina Porfirogenita iz knjige „O narodima” iz 10. veka gde piše da su Srbi na Balkanu bili već 630. godine, kao saveznici.

Ovaj objekat je za oko dva veka mlađi od otkrivenih ranohrišćanskih bazilika na području Skelana. Do sada su ovde pronađeni fragmenti kandila, stakla i freskomaltera, a u temeljima se nalazi i rimski nadgrobni spomenik iz prvog ili drugog veka.

„Ovi nalazi, kao i oni u Skelanima i okolini, zatim u Sasama i još nekim lokalitetima na ovom području govore da je gotovo celo ovo područje jedno veliko arheološko nalazište ili otvoreni muzej”, rekla nam je Grujićeva.

Ovo nalazište je za nas izuzetno značajno jer potvrđuje kontinuitet života i rada Srba na ovoj teritoriji, kako nam Grujićeva kaže, još od kasnoantičkog ili rimskog perioda.

Sada je važno nastaviti sistematsko iskopavanje, zajedno sa onim u Skelanima, da bi se u javnost iznela naučna istina o Srbima u ovim krajevima i njihovoj ranoj hristijanizaciji.