Dinar stigao i do kralja Henrija

Srpski dinar je u srednjem veku bio konvertibilan i služio je kao sredstvo plaćanja od Francuske na zapadu do Moldavije na istoku. Bio je cenjen i kod trgovaca u Veneciji, ali i u tada dalekoj, Velikoj Britaniji.

Dokaz za to su srpski srebrni dinari kralja Stefana Uroša II Milutina (1282–1321) i kneza Lazara Hrebeljanovića (1371–1389) pronađeni u istočnoj Engleskoj pre nekoliko godina. Raško Ramadanski, diplomirani arheolog – numizmatičar iz Gradskog muzeja u Senti, objašnjava da je to novost i važno otkriće za srpsku srednjovekovnu numizmatiku. To su za sada geografski najdalji dokumentovani nalazi srpskog srednjovekovnog novca.

Iskovani u Brskovu i Novom Brdu

– Novac kralja Milutina iskovan je u Brskovu, tada već rudarskom centru, a dinari kneza Lazara, u Novom Brdu, jednom od najslavnijih srpskih srednjovekovnih gradova, uz Beograd, Smederevo, Skoplje, Kotor i Prizren. Ovaj novac na sebi ima uobičajen sadržaj: figuru Isusa Hrista, zatim svetitelja i vladara, vladarska obeležja ali i natpise na latinskom – objašnjava Ramadanski za „Magazin”.

On je oba primerka novca objavio 2013. godine u naučnom časopisu „Numizmatičar”, u izdanju Narodnog muzeja u Beogradu. Dodaje da je imao čast da svoje „pronalaske” srpskog srednjovekovnog novca objavi i u inostranim naučnim publikacijama.

Manje ratnih razaranja i izdvojenost Velike Britanije od kontinentalne Evrope doprinela je da se očuva kulturno i istorijsko nasleđe. Osim srednjovekovne arhitekture, sačuvani su i brojni pisani izvori, što omogućuje da se istraži svakodnevni život tog doba, uključujući i trgovinu i odnose sa strancima.

– U tom svetlu su važni nalazi srpskog srednjovekovnog novca. Pri tom, napominjem da je reč o predmetima pronađenim u samoj Engleskoj, a ne o delovima brojnih muzejskih zbirki Ujedinjenog Kraljevstva koje svakako imaju u svom sastavu veliki broj primeraka srpskog novca – kaže Ramadanski.

Pojava srpskog novca u Engleskoj govori o trgovini ali i čitavom nizu zanimljivih okolnosti: tamo su postojale državne menjačnice koje su strani novac menjale za engleski u istoj težini, uz naplatu malog ali ustaljenog poreza. Engleska je bila siromašna srebrom te je radom menjačnica prikupljala ogromne količine srebra od kojeg je kasnije u velikoj meri kovala sopstveni novac – ističe Ramadanski.

Srbija je imala ustaljene trgovačke veze sa Venecijom. Englezi su izgubili poverenje u trgovce iz Venecije zbog njihove ustaljene prakse izbegavanja menjačnica. Zato je engleski kralj Henri IV (1399–1413) dao nalog da se strani novac zapleni i prinudno zameni za engleski.

Naš novac nije mogao da se pojavi u Engleskoj drugačije nego preko trgovaca iz Venecije koji bi posle poslovanja sa Srbima poneli sa sobom srpski novac koristeći ga kao sredstvo plaćanja i u Engleskoj.

Od finog srebra

– Srpski novac je u opticaju bio od Francuske na zapadu do Moldavije na istoku, najviše u Italiji, Mađarskoj, Rumuniji, Bugarskoj. Natpisi na ovom novcu su na latinskom, ali to ne čudi, niti je znak nedoslednosti civilizacijskog stremljenja Srbije ka Vizantiji. Latinski je u Evropi bio tada najrasprostranjenije pismo i sredstvo sporazumevanja, kako na dvorovima tako i u trgovini – navodi Ramadanski.

Dodaje da je srpski novac bio omiljen i konkurentan na stranom tržištu jer su finoća srebra i težina srpskog dinara bili pogodni za transakcije. Bili su i važan pokazatelj ekonomskog sklada srpske države, odnosno moći vladara. Novac je tada bio i iznenađujuće efikasno sredstvo informisanja.