I Dorćolci će tražiti svoj lektorat

Vama nije toliko sporan taj zahtev, koliko naš pristanak na njega.

Nije ni čudno to što su Hrvati tražili lektorat „hrvatskog jezika”, jer kad je hrvatska jezička politika u pitanju, tu se ničemu nije čuditi. Ne treba se čuditi tome što političari ne znaju mnogo o jeziku. Ali se treba čuditi da ozbiljni političari u pitanjima koja se tiču srpskih nacionalnih identitetskih kriterijuma, nisu osetili nikakvu potrebu da se konsultuju sa bilo kojom filološkom institucijom Srbije. I to još u vreme donošenja Deklaracije o opstanku srpskog naroda, čiji suštinski deo bi trebalo da predstavlja zaštita srpskog jezika i pisma. Bez obzira na to što su novine objavile da je dat pristanak za otvaranje ovog lektorata – ja u tu vest ne mogu de verujem, jer je ona ne samo protiv naučne, nego i protiv zdravorazumske logike, a da se i ne govori koliko je ona u korist srpske štete.

Da li su prava hrvatske manjine ugrožena ukoliko ona nema lektorat?

Srbija, odnosno njeni odgovorni političari imaju poseban problem sa tumačenjem Evropske povelje o regionalnim ili manjinskim jezicima, u kojoj se eksplicitno kaže da se manjinskim jezikom mogu smatrati samo jezici koji su „različiti od zvaničnog jezika te države”. Poznato je da se različitost jezika utvrđuje pre svega na osnovu međusobne (ne)razumljivosti. Srpski filolozi, posebno Odbor za standardizaciju srpskog jezika, toliko puta su ukazivali da treba razlikovati „komunikativne” manjinske jezike (jezike različite od srpskog, kakav je mađarski, albanski, bugarski, rusinski i sl.) i „simboličke” manjinske jezike (jezike koji nisu lingvistički, nego politički jezici, i koji ni u čemu sem u imenu nisu različiti od srpskog). Samo na prve se odnose obaveze iz navedene Evropske povelje. A srpski političari i posebno srpska ministarstva prosvete u dužem periodu guraju prst u oko srpskoj filologiji, odobravajući škole, udžbenike, pa i sudske prevodioce za te „simboličke” manjinske jezike, ne hajući za apele srpskih filologa, niti za izvorni tekst Povelje. Prava hrvatske manjine, kao ni bošnjačke, kao ni crnogorske, nisu dakle ugrožena po standardima Evropske povelje o manjinskim jezicima ni kad ne postoje škole na tim jezicima koji po Povelji ne ispunjavaju status manjinskih. A tek ta svetski unikatna ludost o lektoratu unutar istog jezika, zato što se on politički različito zove!

Koji je kriterijum za otvaranje nekog lektorata?

Lektorati se otvaraju za strane jezike, na katedrama stranih jezika. Veliki američki sociolingvista Kenet Nejlor tvrdio je da je razlika između hrvatskog i srpskog manja od razlike između belačkog i crnačkog engleskog u Njujorku. Treba li Amerikanci da otvore na katedrama engleskog jezika lektorat za „crnački engleski”? Po istom kriterijumu kao i Hrvati, mogu lektorat tražiti i Bunjevci, i ne samo oni, nego i Zemunci ili Dorćolci ili Obrenovčani na Beogradskom i drugim univerzitetima u Srbiji.

Svoja prava traže i Crnogorci...

A Crnogorci su posebna priča. To je jedini narod na svetu kod kojih ustavno određeni „službeni jezik” nije „u službenoj upotrebi”, kao što ni jezik „u službenoj upotrebi” nije „službeni”. To je jedini jezik koji ima foneme za koje nauka ne može iznaći kriterijume. To je jedini popisno manjinski jezik u Crnoj Gori, koji je proglašen većinskim, dok većinski srpski nema nikakvog zakonski utemeljenog statusa. Crna Gora je jedina država koja je izbacila sve značajne srpske pisce iz školskih programa, a završeni studenti „crnogorskog jezika” traže da im Srbija nostrifikuje diplome kao diplome „srpskog jezika i književnosti”. I da zlo bude veće, Ministarstvo prosvete sugeriše rešenje preporukom „da je crnogorski jezik službeni jezik u Crnoj Gori, koju Republika Srbija priznaje i sa kojom ostvaruje međunarodne odnose i saradnju”. Da nije tragično, bilo bi smešno. Niko da se priseti reči akademika Milorada Ekmečića da „crnogorski jezik nije sramota jednog naroda, srpske nacije i nepismene inteligencije, nego sramota civilizacije”.

Na koji način mogu da se reše ova pitanja?

Ova pitanja moraju da se rešavaju u saradnji srpske filologije i srpske politike. Ne može, niti sme odgovorna politika da se tako neodgovorno odnosi prema identitetskim nacionalnim pitanjima, kakvo je pitanje statusa, očuvanja i negovanja srpskog jezika. Nikome ne može biti jasno kako to da Srbija priznaje naziv „bosanski”, a ne „bošnjački” za jezik Bošnjaka, a taj naziv je omča oko vrata opstanku i Srba i Republike Srpske u BiH. To je samo jedan primer koliko srpska politika ignoriše stav srpske filologije. Bez harmonizacije lingvističkih i političkih stavova – sve deklaracije o opstanku srpskog naroda samo su mrtvo slovo na papiru. Jer, zar može postojati narod koji sam ignoriše svoje najbitnije nacionalne identitetske kriterijume i stavove svoje nacionalne filologije?