Naša glumica, 7 vodoravno...

Jedna od najpoznatijih domaćih glumica iz perioda između dva rata ostala je upamćena uglavnom zahvaljujući ukrštenicama u kojima se njeno ime često ponavljalo. No, Ita Rina svakako zaslužuje mesto u „panteonu sedme umetnosti”.

Tokom „burnih dvadesetih” godina 20. veka američka filmska industrija je dostigla pravi bum, na koji nije uticala ni velika ekonomska kriza. Filmovi postaju jedan od najunosnijih poslova. Ubrzo velike producentske kuće FNP, „Metro-Goldvin Majer” i „Paramaunt” počinju i pohod na Evropu, prvenstveno tragajući za atraktivnim glumcima. U tom cilju osnovane su i tri evropske ispostave – jedna u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca (Jugoslaviji), „Fanament” u Austriji i „Parufamet” u Nemačkoj.

Potraga za lepoticama

Princip rada u Evropi zasnivao se na konkursu za kasting gde bi se odabrane ličnosti slale na probna snimanja prvo u sedišta na našem kontinentu, a nakon toga, posebno interesantne – u Holivud. Odabiri su trajali od 1925 do 1927. godine, a zbog atraktivnosti producenti su ih vodili pod formom izbora za lepotice (mis) pojedinih zemalja.

Do kraja 1926. fotografije po tri „polufinalistkinje” poslate su međunarodnom žiriju u Berlinu. U Kraljevini SHS, štampa je 1926. godine pokrenula veliku akciju oko „Izbora Mis Jugoslavije”. Odazivajući se na konkurs, skromna bankarska službenica Italina – Ita Kravanja izabrana je za mis Ljubljane. Istovremeno, svoje kandidate je izabrao Zagreb, a u Beogradu, organizaciju izbora preuzeli su dnevni listovi „Politika” i „Vreme”. Finalni odabir kandidata za ulazak u svet sedme umetnosti održan je 16. decembra 1926. u zagrebačkom hotelu „Esplanada”. Na finalu su učestvovale Beograđanke – balerina Danica Živković i cvećarka Katarina Jurković, Zagrepčanke – Nada Pogačnik, „prodavačica u jednom malom bifeu” Štefica Vidačić, Štefica Konopa, Božena Jurković i Osječanka Marta Kovačević – zamena za Italinu Kravanju, koja je, navodno, odustala od konkursa. Nakon snimanja, lepotice su na balu u hotelu „Esplanada” igrale „čarlston da bi pokazale svoju graciju”, nakon čega je žiri trebalo da odabere tri finalistkinje, od kojih je pobednici obećana „velika nagrada i glavna uloga u holivudskom filmu u režiji Fridriha Murnaua”. U tom trenutku, u sali „Esplanade” iznenada se pojavila i Italina Kravanja, tako da se u izboru našlo osam lepotica. Žiri je konačno proglasio tri finalistkinje – Šteficu Vidačić, Nadu Pogačnik i Danicu Živanović, iako je na publiku najjači utisak ostavila upravo Italina. Tri prvoplasirane mis Jugoslavije su kao gošće listova „Politika” i „Vreme”, 21. decembra doputovale u Beograd i smeštene su u tada novom hotelu „Balkan”. Onovremena štampa nije se bitno razlikovala od današnje; u tom trenutku vlada se nalazila u velikoj krizi, preminuo je Nikola Pašić, ali više prostora je posvećeno izboru i poseti lepotica – preteči sadašnjeg estradnog „džet-seta”.

Kako je postala Tamara

Konačni izbor za „Mis Evrope” održan je 5. februara 1927. u bečkoj „Sofija sali”. Međutim, kako austrijski žiri nije mogao da se odluči, fotografije su poslate lično režiseru Murnau, koji je odabrao – Šteficu Vidačić (umetnička imena Štefi Vida i Stefani Job). No, filmski projekat nikada nije realizovan, a Štefica je u Berlinu snimila samo pet drugorazrednih filmova i vrlo brzo je zaboravljena.

Sasvim drugu sudbinu imala je Italina Kravanja. Fasciniran njenim izgledom, poznati zagrebački filmofil, vlasnik čuvenog bioskopa „Balkan Palas”, Alfred Miler, njene fotografije poslao je poznatom berlinskom režiseru, scenaristi i producentu Peteru Ostermajeru, osnivaču filmskog studija kasnije poznatog kao „Emelka”, koji je radio s Hičkokom, Kazanom, Kjubrikom, Hjustonom, Bergmanom, Šabrolom i Oliverom Stonom. Ostermajer je Kravanju pozvao na probno snimanje. Posle niza peripetija, mlada bankarska činovnica je 28. maja 1928. stigla do nemačke prestonice.

Od tog trenutka počinje njena vrtoglava filmska karijera. Prvi put se na filmskom platnu pojavila u filmu „Šta deca kriju od roditelja” režisera Franca Ostena. Tokom 1927. godine sledi uloga francuske plesačice Blanš u filmu „Dvoje pod nebeskim svodom” kao i rola filmu „Izgubio sam srce na Savi”. Nakon toga, 1928. prihvatila je glavnu žensku ulogu Andreje u filmu „Erotikon”, koji je režirao poznati češki autor Gustav Mahati. Prilikom potpisivanja ugovora s Ostermajerom, Kravanja je usvojila novo, umetničko ime – Ita Rina, pod kojim će ostati zapamćena u svetu filma. „Erotikon” je prvi put prikazan 27. februara 1929. godine u praškom bioskopu „Pasaž”, gde je izazvao pravu senzaciju. Uskoro se „vrteo” u svim evropskim prestonicama, a beogradska premijera održana je 28. aprila 1929. u bioskopu braće Cvetković – „Kolarac” – koji se nalazio u parku pored Narodnog pozorišta. Ita je odsela kod „Srpskog Kralja” i prisustvovala je beogradskoj premijeri, što je za prestonicu bila prvorazredna senzacija, koja je pomalo potisnula i tužnu vest da je upravo preminuo proslavljeni vojvoda Stepa Stepanović.

Na prelasku iz ere nemog u eru zvučnog filma, Rina je odigrala možda i svoju najuspeliju ulogu, i to u češkom filmu iz 1930, pod našim prevodom „Tonka zvana vešala”, snimljenom prema kratkoj noveli Edgona Ervina Kiša. Pred izbijanje Drugog svetskog rata, 1939, dobila je ulogu u filmu „Centrala Rio” nemačke produkcije u režiji Eriha Engelsa, snimljenom prema kriminalnoj drami „Kradljivci dece”.

Ita Rina nikada nije prihvatila ulogu filmske dive i vamp-žene. Ubrzo po dolasku u Berlin, u kafeu „Kenig” na čuvenoj Unter der Linden, upoznala je studenta tehnike, Miodraga, sina Milana Đorđevića, načelnika Ministarstva PTT i jednog od osnivača i direktora Radio Beograda AD. U ruskoj pravoslavnoj crkvi na berlinskom Falersleben trgu prešla je u pravoslavlje i primila novo ime, Tamara. Ita i tada već diplomirani inženjer Miodrag su se venčali 19. aprila 1931. u beogradskoj Vaznesenskoj crkvi.

Jedna uloga posle rata

Upravo zbog tradicionalnog poimanja braka, na vrhuncu karijere, Ita je odbila da pređe u Holivud i karijeru je nastavila u Evropi. Pred izbijanje Drugog svetskog rata, sa suprugom se trajno preselila u Beograd, u Katanićevu ulicu broj 8. Iz javnog života se potpuno povukla 1940. godine, kada je rodila sina Milana. Za vreme okupacije, porodica Đorđević je živela u Vrnjačkoj Banji, a 1945. se vratila u Beograd. Ita je radila u „Avala” i „Lovćen” filmu, ali nije uspevala da dobije uloge u ostvarenjima nove kinematografije. Tek 1960. prihvata malu ali efektnu ulogu u filmu Veljka Bulajića „Rat”, rađenom prema scenariju Čezare Zavatinija (poznatog po kultnom filmu „Kradljivci bicikala”). Film je dobio tri „Zlatne arene” na Pulskom festivalu, a nominovan je i u Veneciji za „Zlatnog lava”. Porodica Đorđević se 1967. preselila u Budvu. U skromnoj gospođi malo ko od suseda je prepoznavao nekadašnju filmsku zvezdu koja je snimila četrnaest filmova u inostranstvu, tri koprodukcije i jedan domaći film.

Ita Rina je umrla 10. maja 1979. godine u Budvi. Njenom pogrebu, na beogradskom Novom groblju, prisustvovali su poznati filmski stvaraoci, prijatelji i obožavaoci.