Srpski znakovni jezik moguće je naučiti samo od roditelja

Maternji jezik oko 70.000 ljudi u Srbiji spada u grupu jezika manjinskih zajednica, ali se ne uči ni u jednoj školi niti na fakultetu, već uglavnom od roditelja. Srpski znakovni jezik, koji koriste gluve i nagluve osobe, još 2015. godine dobio je i zakon koji uređuje njegovu upotrebu. Ipak, od tada do danas položaj gluvih i nagluvih osoba nije se mnogo promenio, pa i dalje ne postoji formalno obrazovanje za profesiju tumača znakovnog jezika.

Kako za „Politiku” kaže Mihajlo Gordić iz Gradske organizacije gluvih Beograda, tumači su uglavnom deca gluvih roditelja, nastavnici u školama za gluvu decu i osobe koje su profesionalno vezane za zajednicu gluvih. To ne znači da one ne poznaju dobro znakovni jezik, već da im je potrebno dodatno obrazovanje kada je reč o tehnikama prevođenja, ističe Mihajlo Gordić i dodaje da su za učenje bilo kojeg jezika potrebne barem četiri godine.

S obzirom na to da spada u grupu jezika manjinskih zajednica, pravo na njegovu upotrebu garantovano je Univerzalnom deklaracijom o pravima čoveka, brojnim evropskim zakonima i Konvencijom Ujedinjenih nacija o pravima osoba sa invaliditetom, koja je ratifikovana 2009. godine i predstavlja prvi obavezujući međunarodni dokument koji se bavi osobama sa invaliditetom. U ovom momentu samo Radio-televizija Srbije i Radio-televizija Vojvodine plaćaju usluge Saveza gluvih i nagluvih i imaju znakovne tumače koji „prevode” vesti, a povećana potražnja za uslugama ovih tumača nastaje u predizbornim kampanjama.

Kako bi im olakšala svakodnevni život i pristup državnim institucijama, Gradska organizacija gluvih Beograda osnovala je 2010. godine Prevodilački servis za znakovni jezik uz podršku resornog ministarstva. Kancelarija Prevodilačkog servisa nalazi se u sedištu Gradske organizacije gluvih Beograda i pruža usluge prevođenja za hitnu pomoć, policiju i vatrogasce 24 časa dnevno. Korisnicima ovog servisa dostupne su besplatne usluge tumača za srpski znakovni jezik u zdravstvu, policiji, organima lokalne samouprave, prilikom sastavljanja pisama i podnesaka (žalbi, molbi, zahteva) i za različite potrebe u samostalnom životu gluve osobe, kao što su odlazak u banku, intervjuisanje prilikom zapošljavanja, venčanje, razvod, roditeljski sastanak…

Promocijom srpskog znakovnog jezika i organizovanjem festivala poezije na znakovnom jeziku, koji se održavaju na platou ispred opštine Vračar i u Centru za obrazovanje i kulturu „Božidarac”, Gradska organizacija gluvih Beograda ove godine obeležava Međunarodnu nedelju gluvih, koja počinje danas. Kako ističe Mihajlo Gordić, cilj ovih manifestacija jeste da skrenu pažnju na položaj osoba sa slušnim invaliditetom, ali i da istaknu važnost poznavanja znakovnog jezika.

– Prema procenama, u Srbiji živi između 700.000 i 800.000 osoba sa invaliditetom, a na poslednjem popisu stanovništva 144.648 osoba se izjasnilo da su gluve ili nagluve. Iako podaci ukazuju da je u odnosu na ostale osobe sa hendikepom, položaj gluvih i nagluvih na tržištu rada relativno povoljan, problem je u tome što ove osobe najčešće nisu zaposlene u svojoj struci, odnosno ne bave se zanimanjem za koje su se školovali. Naime, u praksi se uglavnom bave poslovima koji na neki način isključuju komunikaciju sa drugim osobama, kao što je, na primer, posao magacionera – ističe Mihajlo Gordić.

Ovu tezu ilustruje ličnim primerom: on se školovao za zubotehničara, ali godinama nije mogao da nađe posao u struci, pa sada radi kao gluvi reli tumač u opštini Vračar. To u prevodu znači da je „oficir za vezu” između gluvih i nagluvih osoba i službenika ove opštine.