Lečenje starih dokumenata u Arhivu SPC

Kada je svojevremeno obilazio Arhiv Srpske pravoslavne crkve, tada smešten u neuslovnim prostorijama u zvoniku Crkve Svetog Marka u Beogradu, direktoru Arhiva Srbije Miroslavu Perišiću u rukama se metodom slučajnog uzorka našao dokument iz 1832. godine. Čak i tada, u nesređenoj arhivi, privremeno ostavljenoj, pa onda dugo godina i zaboravljenoj, nije bilo potrebno mnogo tragati da bi se našao dokument star više od 150 godina. Godine u kojima se vredna građa, značajna ne samo za istoriju crkve već i za nacionalnu istoriju, jer tu su i popisi stanovništva iz 19. veka ili opisi zaraznih bolesti iz tog perioda, čuvala u crkvenom zvoniku, sada su za nama i Arhiv SPC od prošle godine konačno ima svoju zgradu i aktivno radi na zaštiti dokumenata, konzervaciji i restauraciji.

Konzervatorska laboratorija u Arhivu SPC formirana je zahvaljujući podršci episkopa čikaškog i srednjezapadnoameričkog gospodina Longina 2016. godine, kaže za „Politiku” upravnik Arhiva SPC dr Radovan Pilipović.

– Ti prvi počeci bili su dovoljni da se odmah krene u tzv. lečenje onih dokumenata sa kraja 18. i prve polovine 19. veka koji su pretrpeli temperaturnu razliku, uticaj vlage, prašine i ljudski nemar. Dalji razvoj infrastrukture tehnološkog rada sa dokumentima na papirnom i pergamentnom nosaču zapisa nastavljen je zahvaljujući podršci Ministarstva kulture i informisanja Republike Srbije, prema konkursima za zaštitu kulturnog nasleđa iz 2019. i tekuće 2020. godine. Prema poslednjem konkursu, akcenat je stavljen na konzervaciju i restauraciju arhivske građe iz fonda Konzistorija mitropolije beogradske 1836–1918. godine – kaže Pilipović.

On ističe da je za Arhiv bilo veoma važno da je uspostavio sopstveno odeljenje za konzervaciju i restauraciju, u čemu su smernicama, stručnim uputstvima i savetima značajno pomogli Željko Mladićević, načelnik Odeljenja za zaštitu, konzervaciju i restauraciju Narodne biblioteke Srbije i đakon dr Nenad Idrizović, sada načelnik Odeljenja za čuvanje i pristup fondovima NBS.

– Sveti arhijerejski Sinod je podržao napore u cilju formiranja konzervacije centralnog crkvenog arhiva, tako da su angažovani konzervatori sa iskustvom koje su sticali radom u Narodnoj biblioteci Srbije i koji imaju stručno obrazovanje i licencu iz pomenute oblasti – kaže naš sagovornik.

Nije potrebno posebno isticati koliko se na fizičko stanje vredne crkvene arhivske građe odrazilo dvodecenijsko skladištenje u zvoniku i galeriji Markove crkve i koliko je bilo važno otpočeti njenu zaštitu, za šta je presudno bilo potpisivanje protokola o saradnji između Svetog arhijerejskog Sinoda SPC, Arhiva Srbije i Ministarstva kulture 2007. godine.

– Arhiv Srpske pravoslavne crkve je pored rada na sopstvenim fondovima, odvajajući i lečeći ugrožena značajna dokumenta, ostvario saradnju, pomažući oko konzervacije i restauracije, na prvom mestu, starih štampanih knjiga i rukopisa Eparhije zvorničko-tuzlanske, Crkvene opštine Lazarevačke u Šumadijskoj eparhiji, kao i starijih arhivalija Eparhije slavonske – navodi Pilipović.

Sarađuju i sa državnim institucijama kulture. U proteklom periodu u njihovoj Laboratoriji za konzervaciju i restauraciju papira rađeno je na dokumentima i fotografijama iz zbirki Pedagoškog muzeja. Obrađena je i zaštićena retka građa koja se odnosi na rad srpskih veroispovednih škola sa prostora Stare Srbije i Makedonije sa početka 20. veka, a dokumentima je, posle konzervatorsko-restauratorskog tretmana, u najvećoj mogućoj meri vraćen autentičan izgled.

– Projekti konzervacije dokumenata od značaja za crkvenu i nacionalnu istoriju ostvareni su i sa Muzejom anatomije Medicinskog fakulteta i Istorijskim arhivom Užice – dodaje Pilipović.