Programski jezici i note

Na koji način se digitalne tehnologije koriste u srpskom umetničkom muzičkom stvaralaštvu u periodu od ranih sedamdesetih godina prošlog veka kada su prvi uređaji te vrste ušli u profesionalnu upotrebu kod nas, pa sve do danas, analizirao je Milan Milojković, docent na katedri za muzikologiju Akademije umetnosti u Novom Sadu. Njegovu doktorsku studiju iz oblasti elektroakustičke muzike, „Digitalna tehnologija u srpskoj umetničkoj muzici”, nedavno je objavila Matica srpska.

‒ Pojam računarske muzike, kao svojevrsne podgrupe elektroakustičke/elektronske muzike, sagledavao sam od prvih takvih određenja u svetskoj muzikološkoj literaturi 50-ih godina prošlog veka, sve do savremenih tumačenja, kako bih se na posletku opredelio da se kroz rad najviše oslonim na određenje ovog polja koje je ponudio Oto Laske krajem sedamdesetih godina prošlog veka. On je definisao oblast računarske muzike kao muzički inženjering, naučno-umetničko područje koje podjednako određuju tehnološke i muzičke kompetencije i koje pored komponovanja obuhvata muzičku teoriju, kao i programerska/elektronička znanja i veštine. Ovakvo određenje sam smatrao adekvatnom platformom za sagledavanje domaćeg stvaralaštva, koje je, kako se pokazalo, u značajnoj meri bilo na jednakom kvalitativnom nivou kao i ono na koje se termin muzički inženjering originalno odnosi ‒ kaže Milan Milojković.

Naš sagovornik dalje objašnjava, na primerima, na koji način programski jezik oblikuje muzičku poetiku:

‒ U prvoj našoj računarskoj kompoziciji, „Kompjutoriji” Vladana Radovanovića, korišćen je muzički programski jezik POD zasnovan na Poasonovoj distribuciji verovatnoće, te je ova kompozicija realizovana tako da je autor na osnovu „mape tendencija” koju je „zadavao” računaru, dobijao kao rezultat slučajne vrednosti u određenom opsegu, od kojih je nakon generisanja formirao konačni muzički tok. S druge strane, pojedini naši autori koji su trenutno aktivni u ovoj oblasti, poput Miše Savića, Svetlane Maraš ili Ane Gnjatović, na primer, koriste savremene tzv. pečer programske jezike (kao što su „maks” ili „pjur dejta” i drugi), koji omogućavaju fleksibilno umrežavanje različitih uređaja, kao i kodiranje u realnom vremenu (live coding), što se često manifestuje iskoračenjem iz „čisto” muzičke prakse u višemedijske projekte, instalacije i performanse ili ostvarenja koja otkrivaju nove mogućnosti audio-vizuelne komunikacije sa mašinom.

S tim u vezi, dodaje naš sagovornik, može se reći da s jedne strane, programski jezici određuju način komponovanja na sličan način kao što to čine instrumenti ili ansambli za koje se neko delo piše, ali sa druge, reklo bi se da utiču i na status savremenog muzičkog dela, kao i na načine njegovog povezivanja sa ostalim svetom umetnosti.

Kod nas je, dodaje, pitanje određenja perioda ekspanzije računarske muzike, čini se, protivrečno, pošto se i na globalnom planu to vreme pozicionira u osamdesete i devedesete godine prošlog veka, kada računari postaju dostupniji široj populaciji sa prodorom tzv. ličnih računara.

‒ Međutim, zalet koji je naša računarska muzika uhvatila krajem osamdesetih godina prošlog veka surovo je prekinut ratovima i embargom devedesetih koji su bavljenje ovom vrstom muzike kod nas znatno otežali i to baš u vreme kada je u svetskim okvirima dolazilo do njene ekspanzije. Tako se može reći da je tokom ove nesrećne decenije i kod nas došlo do širenja, jer tada nastaju neka od najznačajnijih ostvarenja na ovom polju koje su realizovali Vladan Radovanović, Srđan Hofman, Zoran Erić, Jasna Veličković i drugi, ali u generalnom okruženju koje je bilo daleko od podsticajnog ‒ navodi Milojković.

Situacija je danas dosta izmenjena, smatra on, naročito sa pojavom pandemije koja je vrlo surovo gotovo svu muziku preko noći učinila „računarskom”, budući da je to gotovo jedini način da se muzika sluša u poslednje dve godine.

‒ S druge strane, to što je digitalna tehnologija postala neizbežni deo svakodnevice, čini se nije negativno uticalo na autore koji računar ne koriste samo kao „alat” za ostvarenje ideja koje su ranije bile moguće bez njega, već i kao muzički instrument, te kao sredstvo ostvarivanje ideja koje nadilaze muzičku ravan i saradnje sa umetnicima iz drugih oblasti (da pomenem samo muzičko-svetlosno-skulptorsko ostvarenje „From vidin...” Marka Nikodijevića i Roberta Henkea, porudžbinu pariskog Irkama iz 2018). Može se pretpostaviti da će i u narednom periodu stremljenja ka ovladavanju mrežnim tehnologijama, integraciji različitih medija i daljem širenju mogućnosti primene računara u muzici pomenutih mlađih stvaralaca voditi ka novim, još uzbudljivijim inovativnim postignućima ‒ zaključuje naš sagovornik.