Neolit u srcu Šumadije

Kragujevac – U Konaku kneza Mihaila priređena je izložba pod nazivom „Stariji i mlađi neolit na teritoriji centralne Šumadije”, čiji je autor arheolog Branka Zorbić, viši kustos Narodnog muzeja u Kragujevcu. Izloženi predmeti i rekonstruisane ambijentalne celine omogućavaju uvid u život našeg prapretka koji je na prostoru današnje Šumadije obitavao u periodu od sedmog do četvrtog milenijuma pre nove ere, oličenom u jedinstvenoj podunavskoj civilizaciji sa kulturnim menama Lepenskog vira, Starčeva i Vinče.

Tadašnji čovek bio je duboko uklopljen u zajednicu, a jedinstvo pripadnika grupe se zasnivalo na kultu čiji su se pojavni oblici manifestovali u svakom segmentu života, od obrađivanja zemlje i pripremanja hrane do obreda skopčanih s prirodnim i natprirodnim silama u koje su verovali. O dubokoj vezi neolitskog čoveka sa vodom i svetlošću govori i to što je naseobine uvek podizao na osunčanim padinama pored reka koje su bile i magistralni pravci kretanja, budući da su šumom bogati predeli onemogućavali masovne pohode.

Izloženi arheološki materijal svedoči o znatnom stupnju civilizacijskog razvoja neolitskog čoveka koji se bavio lovom, ribolovom, zemljoradnjom, izradom oruđa od kostiju životinja, kamena i vulkanskog stakla, zatim posuda od zemlje i pribora za jelo od drveta, ali i raznovrsnih žrtvenika u skladu sa svojim bogatim duhovnim potrebama.

Vinčanske tipske kuće ušorene u pravolinijskim ulicama govore i o visokoj urbanoj kulturi neolitskog čoveka, koji se u kasnijim fazama razvoja bavio iskopavanjem i topljenjem rude, pravljenjem boja od cinobarita, te izradom nakita kojim je i trgovao. Odevni predmeti i ukrasne šare na antropomorfnim i zoomorfnim figurama svedoče i o umetničkom daru naših prapredaka, kao i o njihovom istančanom osećaju za lepo.

Starčevačka kultura u Šumadiji formirala se u dolinama reka Lepenice i Gruže, na prostoru današnjih kragujevačkih sela Divostin, Grivac i Kusovac, kao i sela Dobrovodice kod Batočine i Banje kod Aranđelovca. U  Konaku kneza Mihaila  izložene su i čuvene Divostinke, figurine koje svedoče o kultu plodnosti koji je negovao neolitski čovek, kao i o značajnoj ulozi žena u toj prapredačkoj civilizaciji.

Prvobitnim iskopavanjima na prostoru Šumadije, sredinom prošlog veka, rukovodio je arheolog Dragoslav Srejović, koji je otkrio i Lepenski vir, ali i Alan Mek Feron sa Univerziteta u Pitsburgu. Istraživanja je osamdesetih godina nastavio arheolog Milenko Bogdanović. Srejović i Bogdanović su monografijama o „Divostinu” i „Grivcu” markirali centralnu Šumadiju kao jednu od važnih tačaka neolita jugoistočne Evrope. Ovom prilikom treba podsetiti i na oca srpske arheologije Miloja Vasića koji je 1908. godine započeo iskopavanja na vinčanskom lokalitetu Belo brdo.

U pripremi izložbe „Stariji i mlađi neolit na prostoru centralne Šumadije”, koja će posetiocima biti dostupna tokom čitave godine, autorki Zorbić pomogli su arhitekta Nikola Janjić, dr Vladimir Perišić iz kragujevačkog Instituta za strna žita, konzervatori Ana Andrejević i Tamina Kesić, arheolog Petar Radovanović, te vajar Miodrag Zorbić. Vida Mesić je bila zadužena za rekonstrukciju neolitskih frizura, a Marko Lazović i Dragan Dugić iz ovdašnjeg Centra za negovanje tradicionalne kulture „Abrašević” oživeli su zvuke neolita na filmu, koji je, takođe, deo ove poučne izložbe koja iznova otvara pitanje o našim korenima i poreklu.