Izazovi na lokalitetu „Vinča – Belo brdo”

Vinča – Belo brdo jedno je od najznačajnijih praistorijskih nalazišta u jugoistočnoj Evropi, koje krije devet metara debeo sloj u kojem su zabeležene gotovo sve etape života na ovom mestu počevši od 5800. godine stare ere pa sve do danas. Posebno su značajni slojevi neolitskog perioda koji su dali materijalnu kulturu izuzetnog zanatskog umeća i prefinjenog ukusa, a najpoznatije su vinčanske figurine, najčešće u obliku ljudske figure izrađene od terakote, koje su postale i neka vrsta zaštitnog znaka tog bogatog nalazišta, znak prepoznavanja da je baš o Vinči reč. Međutim, izložba „Projekat Vinča: novi arheološki izazovi”, autora Nenada Tasića, Kristine Penezić i Damira Vlajnića, koja do 30. aprila traje u Galeriji nauke i tehnike Srpske akademije nauka i umetnosti, ima nešto specifičniji akcenat – reč je o klizištu koje preti da ugrozi lokalitet i naporima učinjenim da se koliko je moguće to spreči.

Naime, kako objašnjavaju autori postavke, od 2010. godine traju napori da se deo nalazišta koji je pogođen klizištem spasi i istraži pre nego što prirodni procesi odnesu vredne podatke i dragocene predmete u nepovrat. Na zaštiti Vinče angažovan je interdisciplinarni tim koji je tokom prethodnih 11 godina predano radio na spasavanju ovog izuzetnog kulturnog blaga.

Dr Nenad Tasić, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu, rukovodilac arheoloških istraživanja u Vinči od 1998, kaže da su na ovoj postavci prikazani rezultati rada arheologa, geologa, geofizičara, antropologa, inženjera, geodeta, konzervatora, od kojih je svako doprineo zaštiti, proučavanju i prezentaciji arheološkog nalazišta i da je to rezime aktivnosti koje su preduzimane tokom prethodnih godina, odnosno od trenutka kada je ustanovljeno da aktivno klizište ugrožava integritet tako značajnog arheološkog nalazišta kao što je „Vinča – Belo brdo”.

– Klizišta na kulturnim dobrima ovog značaja nisu tako česta pojava tako da nije bilo oprobanog „uputstva” za postupanje u ovakvim situacijama. Napravljen je tim koji će na najmanje invazivni način prikupiti podatke o sadržaju podzemlja i dobiti preciznu sliku prostiranja arheoloških i geoloških slojeva. Metodologije i procedure koje smo koristili za ovu namenu prikazane su u prvom delu izložbe – dodaje Tasić.

S obzirom na to da je tokom prethodnih nekoliko godina istraživan najmlađi sloj Vinče koji datira iz srednjeg veka, publika će imati prilike da se upozna i sa tim aspektom nalazišta. Istražen je deo velike srednjovekovne nekropole, a novootkrivenih više od 300 grobova, datovani su u period između 9. i 14. veka nove ere. Pored toga prikazan je i materijal praistorijske epohe od neolita do bronzanog doba.

– U tom smislu, drugi deo postavke posvećen je i odabranim arheološkim nalazima sa kampanja od 2019, koji govore o visokom zanatskom umeću i kontinuitetu života na Belom brdu. Mogu se videti ukrasni predmeti, naušnice i prstenje koji su otkriveni prilikom istraživanja velike srpske nekropole koja je bila korišćena do 14. veka – kaže naš sagovornik.

Izložba je realizovana u saradnji Filozofskog fakulteta u Beogradu sa gradskim i republičkim institucijama kulture, a takođe predstavlja i deo monitoringa Kapitalnog projekta od značaja za Republiku Srbiju i Projekta sanacije Vinče, koji je pomogla ambasada SAD.