Manastirište – temelj Arheološkog parka u selu Majdan

Subotica – U selu Majdan, na tromeđi Srbije, Mađarske i Rumunije otvoren je Arheološki park koji svedoči da je u dugom vremenskom razdoblju od praistorije do srednjeg veka ovde postojalo značajno naselje a potom i manastir. Ovo je inače na prostoru devet opština severne Bačke i Banata, koje su u nadležnosti Međuopštinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, prvi arheološki park koji svedoči o bogatoj istoriji ovog podneblja.

Arheolozi zavoda su još 1996. godine, predvođeni Zvonkom Nedeljkovićem započeli iskopavanja na lokalitetu Manastirište, koje se nalazi u samom naselju Majdan i leži pod okućnicama i na njivama meštana. „Čitavo uzvišenje pokriveno je fragmentima opeka i kamena”, konstatuje dr Neda Mirković Marić, arheolog u Međuopštinskom zavodu za zaštitu kulture u Subotici. Zaštitna iskopavanja trajala su sve do 2015. godine uz učešće brojnih članove arheoloških ekipa, uz Nebojšu Stanojeva i docenta dr Dejan Radičevića kao stručnih konsultanata na projektu.

Tokom iskopavanja pronađen je jedan od najranije utemeljenih manastira ovog kraja – manastir Svetog Đorđa, koju je po velikoj Gelertovoj legendi osnovao poglavica Čanad, verovatno u vreme osnivanja Čanadske biskupije, 1030. godine – objašnjava dr Mirković Marić. U ovaj manastir preseljeni su grčki kaluđeri iz obližnjeg Marošvara.

Na lokalitetu su do sada otkriveni ostaci dve crkve: prve iz perioda 11. i 12. veka i druge iz 12-13. veka, ali i nekropola sa 660 grobova. Osim nalaza iz srednjeg veka, pronađena je i praistorijska keramika, što govori o tome da je ovaj prostor bio naseljen i u ranijem periodu. „Ostaci crkve iz 11. i 12. veka ukazuju na rane bogomolje malih dimenzija, jednostavnih pravougaonih osnova koje su česte u zapadom sakralnom graditeljstvu. Crkva sa dva zvonika iz 12-13. veka je kao i prethodna crkva orijentacije zapad-istok i paralelnih zidova. Na osnovu sačuvanih elemenata crkva je bila jednobrodna sa dva tornja i pripratom. Na površini priprate, nađeni su fragmenti freske. Rušenje ove crkve moglo je da se dogodi u vreme dolaska Mongola, sredinom 13. veka, a obnovljena je najverovatnije na kraju 13. ili na samom početku 14. veka”, objašnjava dr Mirković Marić.

Na ovom lokalitetu otkriveno je i oko 660 grobova. Na skeletima je pronađeno mnogo patoloških promena, te je moguće pretpostaviti da je ovde bilo mesto neke vrste hodočašća.

O značaju lokaliteta Manastirište u Majdanu stručna arheološka javnost zna dosta, o rezultatima iskopavanja objavljene su stručne monografije, antropološki i arheološki nalazi se još uvek obrađuju, a dr Mirković Marić kaže da su retki lokaliteti koji mogu da se pohvale antropološkom zbirkom kao što je to lokalitet Manastirište. Arheološki park u Majdanu uređen je zahvaljujući saradnji sa susednom Rumunijom kroz prekogranični projekat i o njemu se stara opština Novi Kneževac.