Car, vojnik i graditelj

Početkom avgusta, ruska pošta izdala je komemorativnu marku sa likom cara Nikolaja I (Nikolaj I Pavlovič Romanov, 1795–1855). Pored njegovog portreta ova marka prikazuje crkvu Hrista Spasitelja u Moskvi (sa leve strane) i prikaz pomorske bitke kod Navarina, sa desne strane. U vreme ponovnog buđenja svesti o nacionalnom značaju u Rusiji, interesovanje za ovog cara i njegovu vladavinu ne predstavlja ništa neobično. Na Zapadu smatran konzervativcem, u Rusiji i na Balkanu pobožnim i poštenim vladarom, car Nikolaj nikoga nije ostavljao ravnodušnim – kao i danas.

Došavši na presto posle smrti najstarijeg brata, cara Aleksandra I, a posle odustajanja od prava na tron starijeg Konstantina, Nikolaj se odmah suočava sa izazovima – decembra 1826. grupa oficira zaverenika u Petrogradu pokušava da izvrši puč protiv njega. Ova pobuna nazvana je dekabrističkom pobunom, a ugušena je posle samo osam dana.

Odlučan u nameri da suzbije turski uticaj u Maloj Aziji, južnoj Evropi i naročito na Balkanu, Nikolaj sklapa savez sa Engleskom i Francuskom, pa 1827. godine dolazi do velike pomorske bitke kod Navarina u kojoj je saveznička flota potukla tursku armadu. Sukobi sa Turskom nastavljaju se i u naredne dve godine, da bi posle velikih uspeha ruske armije na bojnom polju Turska 1829. godine zatražila mir. Sklapanje ovog mira daće priliku Grčkoj i Srbiji da dobiju određeni stepen autonomije u okviru turske imperije, i da posle više vekova ropstva započnu sa obnovom sopstvene državnosti.

Nesklon revolucijama i ustancima protiv krune, car Nikolaj guši pobunu koja je u Poljskoj izbila novembra 1831. Poljska tada gubi autonomiju, biva svedena na rang gubernije, a Nikolaj se proglašava njenim kraljem. Godine 1849. interveniše na strani cara Franca Jozefa, pomažući mu da suzbije revolucionarni ustanak u Mađarskoj.

Širenje i jačanje ruske imperije, kao i okretanje prema ruskoj tradiciji u vođenju unutrašnje politike, koje je promovisao Nikolaj, nisu prihvaćeni sa simpatijama na Zapadu. Novi sukob Rusije i Turske 1853. godine biće prilika zapadnim silama (Britanija, Francuska, Sardinija) da pokušaju da umanje politički uticaj i vojnu silu Rusije, svrstavajući se u tom ratu, poznatom kao Krimski, na stranu Turske. Jedini uspeh ovih saveznika je bilo osvajanje ruskog grada Sevastopolja, i to tek nakon što je više od polovine branilaca bilo izbačeno iz borbe. Zahvaljujući sličnoj požrtvovanosti Rusa, nekoliko drugih savezničkih pokušaja desanta u Azovskom i Belom moru bilo je odbačeno.

Svojom unutrašnjom politikom afirmacije pravoslavlja i ruskog nacionalizma Nikolaj je stvorio uslove u kojima će se razvijati neki od najvažnijih ruskih umetnika XIX veka – Puškin, Gogolj, Turgenjev, Glinka. Vreme njegove vladavine u kulturi imperije obeleženo je i nastankom čuvenog ruskog baleta.

Ipak, car se nije bavio samo umetnošću. U to vreme gradi se i prva železnička pruga u Rusiji, između Moskve i Petrograda, a u Moskvi se 1839. polaže kamen temeljac za velelepnu crkvu Hrista Spasitelja. Zanimljivo je da je gradnju ove crkve (kao spomen na pobedu nad Napoleonom 1812) inicirao Nikolajev stariji brat i prethodnik na tronu Aleksandar Prvi. No, Aleksandrov projekat, sa vrlo jasnim masonskim motivima u arhitekturi, za Nikolaja je bio neprihvatljiv. Novi projekat arhitekte Konstantina Tona, u novovizantijskom stilu, bio je blizak tradicionalno pravoslavnoj crkvenoj arhitekturi. Crkva je završena 1883, da bi na vandalski način bila srušena 1931. Ponovo je građena u poslednjoj deceniji dvadesetog veka prema crtežima i starim fotografijama.

Sadašnje zdanje crkve osveštano je 19. avgusta 2000. godine.