Egzodus sarajevskih Srba je jedna od najvećih srpskih tragedija

Istočno Sarajevo – I nakon 28 godina žive sećanja na potresne slike egzodusa sarajevskih Srba, jednu od najvećih srpskih tragedija devedesetih godina prošlog veka. Ostao je upamćen kao najpotresniji događaj u istoriji Republike Srpske, koji je usledio odmah nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma. Pod pritiskom bošnjačke politike i pretnji sarajevski Srbi su morali da napuste svoja u ratu odbranjena vekovna ognjišta.

Tokom egzodusa, koji je počeo 17. februara 1996. godine, na pravoslavne zadušnice, i trajao do 16. marta, više od 120.000 Srba, koji su sa sobom poneli i kovčege s ekshumiranim posmrtnim ostacima svojih najmilijih, zauvek je napustilo domove i imanja u opštinama i naseljima tadašnjeg Srpskog Sarajeva – Grbavici, Nedžarićima, Ilidži, Ilijašu, Hadžićima, Vogošći, Rajlovcu i okolnim selima i zaseocima. Za odbranu tih prostora život je dalo više od 4.000 srpskih boraca, a ranjeno je njih oko 3.500.

„Nisu se u tom egzodusu selili samo živi, već i mrtvi. Da li su se ti srećni gledaoci možda zapitali ko je i kakav je neprijatelj ovih nesrećnika koji treba da zauzme njihove domove, sela i njive, stanove u novogradnjama, kuće pored druma, kad čak ne ostavljaju ni svoje mrtve na njihovu milost i nemilost”, napisao je književnik Momo Kapor u tekstu „Tačka na Sarajevo”, objavljenom u knjizi „Egzodus Srba iz Srpskog Sarajeva”.

Ovu tragediju zvaničnici doživljavaju kao ogromnu žrtvu uzidanu u temelje Republike Srpske i najpotresniju priču o stradanju, žrtvi i etničkom čišćenju. Predsednik Milorad Dodik često kaže da su „sarajevski Srbi najveći stradalnici proteklog Odbrambeno-otadžbinskog rata” i da su, uz borce Sarajevsko-romanijske regije, najzaslužniji za stvaranje Srpskog, danas Istočnog Sarajeva i Republike Srpske.

Dekan Filozofskog fakulteta u Istočnom Sarajevu, istoričar Draga Mastilović, izjavio je, kako su preneli mediji, da bi se cela istorija srpskog naroda na prostoru Sarajeva mogla sažeti u rečenicu da je to bio viševekovni kontinuitet trajanja i zatiranja, te da ono što se desilo sarajevskim Srbima u poslednjoj deceniji 20. veka predstavlja vrhunac tog procesa zatiranja.

„Ne samo fizičkog, već i ekonomskog, kulturnog, duhovnog, istorijskog, da bi se to na kraju pretvorilo u zatiranje pamćenja i prava na pamćenje koje, nažalost, i danas traje”, rekao je Mastilović.

Prema popisu iz 1991. godine, u Sarajevu je bilo 525.000 stanovnika, od kojih se 157.000 izjasnilo kao Srbi. Na popisu 2013. od 413.000 stanovnika u Kantonu Sarajevo samo 13.000 njih izjasnili su se kao Srbi, a sada ih ima daleko manje.