Muzejski eksponati

U okviru tradicionalnog godišnjeg prigodnog izdanja poštanskih maraka pod nazivom „Muzejski eksponati”, Pošta Srbije je 10. novembra pustila u opticaj dve prigodne marke sa motivima dečje nošnje. Nominale maraka su 46 i 50 dinara. Prva serija „Muzejskih eksponata” izašla je 1975. godine. U početku su ova izdanja imala šest maraka, potom se broj smanjio na četiri, a ove godine prvi put su emitovane samo dve marke.

Prva serija kod nas sa motivima folklora emitovana je još u Kraljevini Jugoslaviji 1937. godine, povodom Prve zemaljske filatelističke izložbe održane u Beogradu. Kao folklorni motiv na poštanskim markama najčešće se koristi tradicionalna odeća seoskog i gradskog stanovništva namenjena svečanim prilikama. Tu su i rukotvorine od tekstila, ukrasni nakit, narodni muzički instrumenti i narodne igre praćene instrumentima.

Do 19. veka gotovo u celoj Evropi deca su nosila odela odraslih, pa se ni u srpskoj tradicionalnoj kulturi dečjem odevanju nije pridavala posebna pažnja. Novorođenčad su povijana u četvrtaste pelene od grubog kudeljnog, lanenog ili pamučnog platna. Po hladnom vremenu dečacima je stavljana šajkača, a devojčicama marama od domaćeg platna ili vuneni šal. Od trenutka kad bi prohodalo, pa do polaska u školu, dete je nosilo dugu košulju ili haljinu, gaće, čarape, prsluk, pojas i kapu, odnosno maramu za devojčice.

Nošnju, materijala i kroja sličnog onom koji su nosili odrasli, karakterisao je bogati vez, sa kombinacijom biljnih i geometrijskih motiva. Nošnja za dečake šivena je uglavnom od tamnog sukna i bila je slična nošnji odraslih muškaraca. Žensku dečju nošnju činile su vezena košulja od srpskog platna, vunena tkana suknja, kecelja, jelek od somota sa gajtanima i šljokicama, marama i opanci. Nošnja ženske dece, više nego muška, prihvatala je evropske odlike.

Nažalost, likovnih predstava o srpskoj dečjoj nošnji iz 19. veka nema mnogo. Likovni izvor za dečju nošnju početkom 19. veka jesu crteži G. Vujića u njegovom delu „Putešestvija po Serbiji”. Bolju sliku o njoj dao je sredinom 19. veka u nizu portreta slikar Arsenije Petrović iz Bele Crkve, a donekle i Uroš Knežević.

Kao motivi na markama korišćeni su akvareli dečjih srpskih narodnih nošnji akademskog slikara Olge Benson, nastali tokom njenog boravka po srpskim selima tokom 1947. i 1948. godine. Ova dragocena dela potiču iz etnografsko-folklorne zbirke Etnografskog instituta Srpske akademije nauka i umetnosti. Grafičku obradu maraka uradila je Nadežda Skočajić, diplomirani grafički dizajner iz Beograda, dok je stručnu saradnju pružila Biljana Milenković iz Etnografskog instituta SANU u Beogradu.

Marke su štampane u novosadskoj štampariji „Forum” tehnikom višebojnog ofseta u šalterskim tabacima od devet maraka sa vinjetom. Tiraž je 28.000 kompletnih serija. Na dan puštanja maraka u prodaju emitovan je i koverat prvog dana sa žigom pošte 11101 Beograd.