Sudbina jednog naroda

Smatram da je pismo Mitra Radonjića pod naslovom „Još o Bunjevcima”, objavljeno 3. januara u rubrici Među nama, veoma korisno i da sadrži značajne podatke. Nekada sam obilazio antikvarnice knjiga i posedujem „Zemljopis za treći i četvrti razred srpskih narodnih škola – po najnovijim i najboljim izvorima” (Pančevo, 1875, nakladom knjižare braće Jovanović). U ovom zemljopisu ima mnoštvo podataka iz tog vremena, pa i o Bunjevcima, na primer: „Ugarska država u kojoj mi živimo sastoji se iz zemalja krune Ugarske, a to su ove: 1. Kraljevina Ugarska 2. Erdelj 3. Ugarsko primorje (Reka) i 4. Kraljevina Hrvatska i Slavonija sa vojenom Krajinom.”

Navodi se da je Bačka županija jedna od većih županija, čiji su ključni gradovi: Novi Sad, Sombor, Subotica, Baja, Bezdan, Senta, Srpski Bečej i Titel.

„Stanovnika u Bačkoj županiji ima 610.000. Po narodnosti ima u Bačkoj Madžara, Srbalja, Bunjevaca i Šokaca, Nemaca, Slovaka i Rusina. Po veri ima Pravoslavnih, Rimljana, Luterana, Kalvina i Izrailjćana... Rimljani stoje pod upravom kalačkog arcibiskupa, a unijati pod križevačkim vladikom... Sombor ima 24.000 stanovnika, od kojih su polovina pravoslavne vere, a i ostali su ponajviše Srbi rimokatoličke vere, koji se ovde Bunjevcima zovu. (…) Subotica sa 56.000 stanovnika među kojima ima 46.000 Bunjevaca, 3.000 Srba i 7.000 Madžara...”

U Zemljopisu se navodi da je tada Beograd imao 36.000 stanovnika, Šabac 5.000, Kragujevac 4.000, Skadar 20.000, Prizren 18.000, a „u Kraljevini Saksoniji su znatna mesta: Dražđani (Drezda) na reci Labi, Lipsko (Leipzig), Budišin u Lužici...”

„Nekad bilo, sad se pominjalo...” Ili, što reče jedan starogrčki filozof: „Sve teče, sve se menja”, a sudbina jednog naroda često zavisi od intelektualnih i moralnih osobina njegovih vođa.

Prof. dr Branislav Nikolić,
Novi Beograd