Knjiga priča Ester Hinde Singer Krejtman

Kod nas je prvi put objavljena knjiga pripovedaka Ester Hinde Singer Krejtman (1891–1954) „Rodoslov”, u izdanju „Službenog glasnika” i prevodu sa poljskog i prema preporuci Biserke Rajčić. Ester Singer Krejtman bila je starija sestra nobelovca Isaka Baševisa Singera, književnica, novinarka, prevodilac s engleskog na jidiš, rođena u rabinskoj porodici u Poljskoj. Posle udaje živela je u Berlinu, Antverpenu i Londonu, pisala je na jidišu romane i priče. Prevođena je na francuski, engleski, nemački, italijanski, španski, hebrejski... Tek nedavno na poljski jezik preveden je izbor njenih priča na poljsko-jevrejske i engleske teme, naslovljen „Rodoslov”, a krajem 2019. roman „Ples demona”. Svrstava se u retke emancipovane Jevrejke. Brat nobelovac Isak Baševis Singer zvao ju je „hasid u suknji”. Inspirisan njenom ličnošću napisao je roman „Jentl”, po kojem je snimljen film u Americi, a koji je režirala i u njemu glavnu ulogu igrala Barbra Strejsend, takođe jevrejskog porekla.

O knjizi „Rodoslov” u beogradskoj knjižari „Geca Kon” govorile su Biserka Rajčić, prevodilac, i Gordana Milosavljević Stojanović, urednica izdanja.

Prema rečima Gordane Milosavljević Stojanović, prvi deo knjige obuhvata priče iz poljskih štetla, posebnih jevrejskih naseobina iz prve polovine 20. veka, gde je Ester rođena. Drugi deo knjige tematski je povezan s njenim životom u Londonu, tokom Drugog svetskog rata i neposredno posle njega. Međutim, i u njemu dominiraju Jevreji iz Poljske, sa svojim vrlinama i manama, znatno više patnjama nego radostima i uspesima.

– Pišući o dubokom patrijarhatu u kulturi jidiša, o položaju žene u tom društvu, ali i o tome kako su Jevreji živeli u Poljskoj i u drugim evropskim državama, Ester Hinde Singer Krejtman progovara i o ljubavi. Tačnije, o tome kako se velika ljubav iz mladosti u poznijim godinama pretvara u svoju suprotnost. U prvom delu knjige junaci žive na selu ili u malim gradovima. Poljska je 1918, posle 123 godine razjedinjenosti i porobljenosti od Pruske, Rusije i Austrije, oslobođena i ponovo ujedinjena. Tada je sve u njoj počelo da se menja, pa i život Jevreja. Po ugledu na goje, oni menjaju profesije, bogate se, mada religija i dalje dominira u njihovom životu. I dalje je bilo važno da se ćerka imućnih Jevreja uda za učenog rabina, kome će njena porodica materijalno omogućavati dalje obrazovanje. Međutim, pojavljuje se pobuna devojaka protiv takve udaje i takvih muževa, kao u priči „Atlasni halat” – objasnila je Gordana Milosavljević Stojanović.

Biserka Rajčić govorila je o teškom položaju devojčica i žena u strogoj porodičnoj i društvenoj hijerarhiji u kojoj je sve podređeno muškarcu, braći u odnosu na sestre, gde je tek rođena devojčica predata da živi sa dojiljom do svoje treće godine, zbog toga što je majka iz višeg društvenog staleža ne doji. Devojčica živi sa šestoro dojiljine dece, bez pažnje i ljubavi. Ali ta devojčica se, zajedno sa svojom braćom, koja su po rođenju predodređena da naslede očev poziv rabina, okreće umetničkom i prevodilačkom pozivu, pohodeći odmalena, zajedno sa starijim bratom koji će i prvi među njima postati romanopisac, škole jezika. Nobelovac Isak Baševis Singer bio je, prema rečima Biserke Rajčić, najsloženija ličnost te mnogostruko talentovane porodice, čiji je život opisan u knjizi pripovedaka „Rodoslov” Ester Hinde Singer Krejtman.