Regionalna ogledala naših bića

Radnja predstave „Podroom”, nastale prema tekstu Armina Behrema, u režiji Ajle Bešić, odvija se u noćnom klubu, u okolnostima glasne elektronske muzike, mraka i dima koji dodatno mute već zamućenu svest glavnih aktera, zagubljenih u lavirintima potrage za identitetom. Ishak (Faruk Hajdarević), Marija (Anastasija Dunjić), Kosta (Dino Sarija) i Baja (Edin Koja Avdagić) grade likove ljubavnih parova koji prolaze kroz lomne krize, traganja ili lutanja na polju seksualnosti, između homoseksualne i heteroseksualne privlačnosti. Promene u njihovim odnosima izazovno podstiču pitanja odnosa prema slobodi i potisnutim emocijama, kao i razmišljanja o suštini prirode straha, ali i ljubavi. Reč je o hrabroj i u tom smislu vrednoj predstavi koja se bavi problemima mlađih ljudi u krhkom dobu samootkrivanja, i u tom pogledu ide duboko i višeznačno u istraživanje tema, uz povremenu otrežnjujuću komiku, što je njena najveća vrednost. Naročito pažljivo i uzbudljivo se gradi atmosfera igre, pored hipnotičke, ritualne tehno muzike, promišljeno se koristi i svetlo, odnosno osobeni ples svetla i tame (kompozitor Mirza Rahmanović Indigo, scenografija Adisa Vatreš Selimović). Na idejnom planu je zanimljiva i upotreba titlova, koji uspostavljaju ironičan odnos prema radnji, između ostalog, prema religioznim pitanjima, odnosno ograničenjima i predrasudama. Na drugoj strani je, nasuprot navedenim kvalitetima, stil glume, koja je možda isuviše otuđena, deklamativna, igri fali više psihološke verodostojnosti koja bi nas intenzivnije uvukla u koloplet snažnih emocija likova. One se snažno izlivaju iz dramskog tkiva, dok u izvođenju nemaju dovoljnu moć.

Problemima dubokih osećanja, strahova i egzistencijalnih kriza delikatno se bavi i predstava „Majke”, u okvirima osnovnog usmerenja, a to je istraživanje majčinstva, između potrebe i otpora za njim, društvenih očekivanja, odnosa između kćerki i majki itd. (produkcija „Ulysses”, Zagreb). Reč je o autorskom projektu rediteljke Rajne Rac i kolektiva „Igralke”, koji pleni iskrenošću i šarmom; na planu sadržaja je određen dokumentarizmom, a u pogledu izvođenja istražuje odnos između dramske i fizičke igre, reči i njihovog vizuelnog uobličenja. U tom smislu je, na primer, zanimljivo rešenje ambivalentnog korišćenja vojnih šlemova kao kolevki za bebe, u sceni koja rađanje dece povezuje sa potrebama nacionalne bezbednosti, u društvu patrijarhalnog nasilja. U scenski tekst su dokumentaristički uključeni audio-snimci ispovesti žena koje otkrivaju različita bolna iskustva, od društvenih pritisaka za rađanjem do postporođajne depresije. Na vizuelnom planu predstava je postavljena kao svojevrsni „muzej majčinstva”, pozornica je određena nežnim roze nijansama i mekanim tekstilima koji stvaraju osećaj ušuškanosti (u majčinoj utrobi). Igra četiri glumice, Ane Marije Brđanović (Marina Deželjin), Anje Sabol, Sendi Sotlar (Klara Kovačić) i Vande Velagić, odgovarajuće je uklopljena u ovaj ružičasti prostor koji odiše toplinom. Snolika je i lirična, a povremeno i brehtovski distancirana, imajući u vidu da glumice razbijaju iluziju, izlaze iz uloga i postavljaju pitanja o smislu postojanja i ove predstave.

Teme značenja i funkcije pozorišta bitno pokreće i predstava „Pucnji na Brodveju”, postavljena kao pozorište u pozorištu, nastala prema poznatom i uspešnom, istoimenom filmu Vudija Alena, u režiji Nenada Vitanova i izvođenju Dramskog teatra iz Skoplja. Ona donosi uzbudljiv i snažan spoj britkog, lucidnog humora, prepoznatljivog za Alena, sa trilerskim zapletom, i inspirativnim mislima na polju estetičkih rasprava. Radnja prati nastajanje predstave u koje se upliću kriminalci, što dovodi do neobičnih, komički plodnih sudara svetova umetnika i gangstera. To, između ostalog, izaziva vrlo zanimljive rasprave o slobodi umetnika, o granicama morala i ambicije, ali i o funkciji pozorišta, od puke zabave do društveno-političkog angažmana i kritike. Ansambl nastupa stilski ujednačeno i dosledno, u okvirima blago teatralizovanog realizma koji takođe gradi brehtovski odmak od radnje. Igor Stojčevski igra protagonistu Dejvida, specifičnih, vudialenovskih karakteristika, neurotičnog, romantičnog, ambicioznog pisca, postavljenog u situaciju odluke o potpisivanju faustovskog sporazuma. Njegovog Mefistofelesa, inkarnaciju nečastivog, gangstera Čiča, takođe vrlo uverljivo i komički podsticajno, predstavlja Sašo Tasevski. Vizuelni aspekat predstave je i ovde vrlo brižljivo oblikovan, kostim Elene Vangelovske je elegantan i glamurozan po potrebi, scenografija Valentina Svetozareva je raskošna, dinamično se menja u skladu sa brojnim promenama prostora radnje i scena pozorišta u pozorištu. A one predano slave umetnost teatra, tog ogledala naših bića, divnog i surovog u isto vreme.