Kuća i kapela pod državnom zaštitom

Kraljevo – Najlepša i jedna od najstarijih kuća u Kraljevu i njena okolina biće ubuduće pod zaštitom države. Tako je, na predlog Ministarstva kulture, odlučila Vlada Srbije proglašavajući ovaj objekat za spomenik kulture. Učinjeno je to, takoreći, u pravom momentu, jer je poslednjih godina, posebno njena okolina, zapala za oko raznim trgovcima nekretninama i građevinskim preduzimačima, pa će eventualnu štetu od nekontrolisane gradnje sprečiti predviđene mere zaštite.

Malo se o ovom objektu zna i u samom Kraljevu, osim da je u njemu odavno smešten Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture i činjenice, koju i prolaznici mogu zapaziti, da je to jedini objekat u ovom gradu čija je fasada ukrašena figurama od pečene gline, takozvanim atlantidama.

Kuća je prizemna, ima 14 prostorija i prostran podrum i tavan. Sagrađena je davno, pre više od jednog veka, a gradio je u to vreme ovde poznati trgovac Dimitrije Mika Dimitrijević. Prema podacima koje je Mariji Đorović, istoričaru umetnosti u pomenutom Zavodu, pružila unuka vlasnika Zorica Nikolić, kuća je građena od 1904. do useljenja 1906. godine. O tome svedoči i jedna pozivnica za svečanost osvećenja objekta, koju Zorica poseduje. Tu je posle živela bogata i brojna porodica Dimitrijevića, čije su članove ovde, ubrzo po dolasku „iz preka”, prozvali Švapčići, i tako je ostalo decenijama.

Tokom Drugog svetskog rata, a naročito u poratnim godinama otimano je i rastakano njihovo porodično bogatstvo, ali kuća nije. U njoj su, kako nam objašnjava Marija Đorović, i posle rata u jednom delu boravili Kosta i Dragoslav Dimitrijević sa porodicama, inače sinovi Mike Dimitrijevića, a u drugom delu oficiri i državni činovnici.

– Država je od naslednika prvog vlasnika 1978. godine kuću otkupila i tu se od tada nalazi Zavod za zaštitu spomenika kulture. Dobro je očuvana fasada ukrašena atlantidama, a posebnu monumentalnost daje i profilisani kamen. Sokl je od krupnog zrna peščara sivo-žute boje. Sačuvana je originalna kapija od kovanog gvožđa, nije menjana ni drvena, ukrašena stolarija, a u funkciji je i kaljeva peć sa srebrnim priborom za loženje. U nekoliko prostorija sačuvan je, prema floralnim motivima, dekorisani moleraj – objašnjava Marija Đorović.

Država je zaštitnik i velelepnog zamka Belimarkovića u Vrnjačkoj Banji, ali odnedavno i njihove kapele na mesnom groblju. Ovaj objekat ima arhitektonske vrednosti, ali je značajan i po naručiocu projekta i gradnje. Naime, general Jovan Belimarković je bio jedna od najznačajnijih ličnosti koja je ikada živela u Vrnjačkoj Banji. On je pored istaknute vojničke karijere jedno vreme bio i u samom političkom vrhu Srbije, kao namesnik maloletnom Aleksandru Obrenoviću.

Porodičnu kapelu Belimarkovića projektovao je arhitekta Petar J. Popović.

– Osnova je u obliku krsta sa prostorom koji pokriva osmostrana kupola – objašnjava Danijela Mladenović. – Kapela je zidana naizmeničnim ređanjem kamena sa pet redova cigle, što posebno doprinosi živopisu fasade. Dekorativna kamena plastika veoma je precizno i vešto izvedena. Razni reljefni dekorativni elementi su po ugledu na forme Moravske škole. Najpreciznije su izvedeni portal i trifora sa grbom porodice Belimarković, štit sa uspravljenim mačem i vencem – ističe Danijela Mladenović.