Majstor ironije i sumnje

Dva kratka romana modernog klasika slovačke književnosti Pavela Vilikovskog objavljena su nedavno u izdanju „Arhipelaga”. To su knjige „Letimičan sneg”, objavljena na slovačkom jeziku 2024. godine, i „Iščezla strast”, jedna od poslednjih piščevih knjiga, objavljena na slovačkom 2018. godine. Obe knjige objavljene su u prevodu Mihala Harpanja u novoj ediciji „Svetske književnosti”.

Pavel Vilikovski (1941–2020) najznačajniji je slovački pisac druge polovine 20. i prvih decenija 21. veka. Ovaj majstor ironije i sumnje pripada generaciji pisaca koja se pojavila šezdesetih godina 20. veka i iz temelja promenila lice slovačke književnosti. Nagrađivana i prevođena na gotovo sve evropske jezike, proza Pavela Vilikovskog odlikuje se dirljivom ironijom, tipičnom srednjoevropskom melanholijom, briljantnim stilom i jasnim i retko preciznim jezikom. Vilikovski je prepoznat kao jedan od najistaknutijih autora postkomunističke Srednje Evrope. Dela Pavela Vilikovskog prevedena su na gotovo sve evropske jezike.

U ovom inovativno oblikovanom kratkom romanu „Letimičan sneg” Vilikovski predstavlja, u liku svog junaka Čimboraske, digresivnog, ekscentričnog pripovedača koji podseća na „brbljive” junake Bohumila Hrabala.

Lagani ton na početku romana prikriva dubinu pripovedanja. Humor, filozofsko istraživanje, digresije o ljubavi i jeziku, pragmatični kontrapunkt koji nudi Štefan i metaforička lavina otvaraju kompleks bolnih i teških emocija. Rezultat je višeslojna priča koja pokreće mnoga pitanja – nijedno od njih nema lake odgovore.

– Ne zovem se Štefan Kovač. Moje ime je Čimboraska. Ja sam samozvanac – tako se na jednom mestu u romanu „Letimičan sneg” predstavlja glavni junak.

Kritičarka Sabin Odreri naglasila je identitet kao osnovnu temu, a evropsku odiseju kao okvir potrage za dubljim razumevanjem sveta u kratkom romanu „Iščezla strast”:

– Poput neke moderne filozofske priče koja često podseća na Milana Kunderu, Pavel Vilikovski nas vodi na putovanje kroz Evropu 21. veka, u potrazi za svojim identitetom.