I Dionis bi bio zadovoljan

Malo je umetničkih dela koja, poput baleta „Grk Zorba”, uspevaju da u čist, neobuzdani pokret pretoče samu suštinu tragičnog i uzvišenog ljudskog postojanja. Vođen genijalnošću Kazancakisovog literarnog sveta i neprolaznom partiturom Mikisa Teorodakisa, ovaj raskošni scenski spektakl zavodi gledaoca direktno i otmeno, poput iskusnog prevaranta sa manirima džentlmena. Tajanstveni eho Krita odjekuje kroz svaki plesni korak, dok muzika otvara prostore snoviđenja i prepliće se sa sudbinom likova.

Koreograf i libretista Konstantin Kostjukov, koji je i sam nekada scenski disao sa ovim likom, opredelio se za formu grandioznog teatra i kompleksne koreografske drame. Reč je o totalnom teatru u kojem pulsira i diše čak 150 izvođača na otvorenoj sceni, spajajući moćni ansambl baleta, hora i orkestra Narodnog pozorišta, sa mladalačkom poletnom energijom učenika baletske škole „Lujo Davičo”. On stvara fascinantan, hipnotički sklad klasičnog baletskog akademizma i modernog plesnog izraza. Iz tog spoja, natopljen stilizovanim folklornim pokretima, rađa se virtuozni trijumf opijanja plesom, koji potvrđuje da bi i sam Dionis, sa svog mitskog trona, bio zadovoljan.

U središtu te magije je Lev Semenov. Njegov Zorba je satkan od mirnog uma i divlje strasti, a njegova igra pleni brilijantnom akademskom tehnikom panterskih skokova i duplim okretima koji kao da dodiruju nebo. On otvara sebe, uz iskonski krik slobode, proživljavajući strast radosti igre u zagrljaju sa drugim.

Nasuprot toj vulkanskoj snazi, solistički veliki lirski duet pruža suptilne nijanse čežnje: primabalerina Tatjana Tatić, sa neverovatnom prefinjenošću, vaja lik mlade, tragične udovice Marine, a njenog ljubavnika, stranca, obrazovanog pisca Nika – Sergej Aleksandrov. Iz njihovih tela struji čulna, erotska energija koja predstavlja vrhunac majstorstva i estetike baletske umetnosti. Ljubomorni odbačeni Pavlis, u tumačenju soliste Nikole Bjanka, bio je u punoj meri ubedljiv svojim širokim dijapazonom dramskog izraza na sceni.

Lik madam Ortanas, ostarele pariske pevačice i igračice pune setnih uspomena, preuzima primabalerina Teodora Spasić. Ona je slikovita u vizuelnom predstavljanju, ali sa ponekad zamagljenim akcentima dublje psihološke upečatljivosti.

Ansambl, izuzetne tehničke zrelosti i kolektivnog pulsa igre, vođen je snažnim horskim deonicama natopljenim vetrom i težinom vekova. Izdvajaju se solistkinje Olga Olčan i Tijana Šebez, koje pale iskru u srcu publike.

Scenografija Saše Senkovića, okupana vrelim suncem i oštrom kamenom obalom na horizontu otvorenog mora, trenutno uvlači gledaoce u autentični kritski ambijent. Ali kostimi Olge Mrđenović svesno napuštaju antiku, odevajući ženski ansambl u lepršave, raznobojne duge haljine, koje kao da su „pozajmljene” iz nekog modnog butika.

Pod maestralnom upravom dirigenta Aleksandra Kojića, simfonijski orkestar pokreće poput lavine, koja u finalu spaja baletsku trupu, hor i publiku, u jedan frenetični zajednički poklič nezaboravnog zadovoljstva.

Ipak, ova predstava ne sme da ide u pravcu puke zabave, jer bi se time narušila koherentnost ideje sirtakija, kao simbola kulturnog fenomena i sinonima za nacionalni ponos.