U slavu Kruševca

Jedna od najlepših građevina u Kruševcu, u kojoj je nekada bilo smešteno Sresko načelstvo, a danas je Skupština opštine, prepoznatljiva je i po originalnoj dekoraciji. Građena je po projektu Nikole Nestorovića od 1898. do 1904. godine i zadržala je svoju autentičnost.

U centralnoj dvorani na međuspratu nalazi se, u savremenoj srpskoj umetnosti jedinstvena, dekorativna celina posvećena moravskoj Srbiji. Ciklus mozaika pod nazivom „U slavu Kruševca”, rad akademika Mladena Srbinovića, nastajao je u tri faze, počev od 1971. godine. Na zidnim mozaicima, otkrivenim u okviru obeležavanja šest vekova grada, u središnjim poljima sa južne i severne strane, izvedene su figure kneza Lazara i despota Stefana, dok su na ostalih deset kompozicija simbolično predstavljeni motivimoravske Srbije i Kruševca kao njenog značajnog središta.

(/slika2)Na podnim mozaicima iz 1986. godine zastupljeni su motivi univerzalnog idejnog i estetskog značenja, kao i dekorativni elementi tipični za moravsku graditeljsku školu.

Na 16 kompozicija u lunetama, otkrivenih 1989. godine na 600. godišnjicu Kosovske bitke, predstavljeni su istorijski i epski likovi u poprsju, počev od rodonačelnika dinastije Nemanjića i osnivača srpske srednjovekovne države Stefana Nemanje, do poslednjeg vladara Srbije pre pada pod tursku vlast, despota Đurđa Brankovića, uz ličnosti koje su sudbinski politički uticale na prilike u srpskoj državi toga doba – ugarskog kralja Sigismunda i sultana Murata i Bajazita.

Mozaici su u drugoj polovini prošlog veka bili vrlo popularna likovna tehnika, kao i u dalekoj istoriji – najveći broj mozaika u Srbiji potiče iz antičkog i ranohrišćanskog perioda. Srednjovekovno slikarstvo u Srbiji je pre svega čuveno po freskama, jer je mozaik podrazumevao bogatog naručioca, ktitora, odnosno cara. Ipak, pojavljuju se na podovima crkava, a među najlepšim i najpoznatijim je onaj iz crkve Sv. Arhangela kod Prizrena, zadužbine cara Dušana, iz 14. veka. Treba pomenuti i mozaičku ikonu Bogorodice Odigitrije sa kraja 12. veka, koja se nalazi u manastiru Hilandar.

(/slika3)Veliki spomenik mozaičkog slikarstva u Srbiji između dva svetska rata je crkva Sv. Đorđa na Oplencu kod Topole, zadužbina kraljevske porodice Karađorđević.

Nakon Drugog svetskog rata mozaik je u tadašnjoj Jugoslaviji postao popularna tehnika novog, socijalističkog poretka, a posebno je bio popularan  u glavnom gradu, Beogradu, gde je krasio sedišta najviše državne vlasti. Dela iz ovog perioda imaju uglavnom samo dokumentarnu vrednost. Ipak, nekoliko umetnika ostavilo je za sobom značajna ostvarenja, a među njima i Mladen Srbinović.

Interesantno je da u drugoj polovini osamdesetih i tokom devedesetih godina prošlog veka na beogradskoj Akademiji likovnih umetnosti nastaje neočekivano interesovanje studenata za mozaik, pa počinje i novi procvat mozaičke tehnike.