Sava utočište retkim vrstama ptica Evrope

Reka Sava, druga po veličini pritoka Dunava, zbog svog izuzetnog biološkog značaja, određena je kao ključni region u okviru Panevropske strategije o zaštiti biološke i predeone raznovrnosti – PEBLDS. Ovom evropskom strategijom poplavna područja Save izdvojena su kao rečni koridor od evropskog značaja za očuvanje prirodne baštine. Sa ukupnom dužinom od 950 kilometara povezuje četiri zemlje: izvire u Sloveniji, zatim teče kroz Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu, a zatim kroz Srbiju, gde se uliva u Dunav. Čitavim njenim tokom mozaički se nižu prirodna i autentična, područja. Tu su i brojna zaštićena prirodna dobra kao što su ramsarska područja: Lonjsko polje u Hrvatskoj, Bardača u Bosni i Hercegovini, Obedska bara i Zasavica u Srbiji. Za sve njih karakteristično je prisustvo brojnih biljnih i životinjskih vrsta tipičnih za poplavna vlažna područja, kao i velika predeona raznovrsnost.

U ovim područjima mogu se sresti retke, u Evropi krajnje ugrožene vrste. Rečna obala, vodeni rukavci i bare kao delovi nekadašnjeg rečnog korita, i poplavni pašnjaci, idealna su utočišta brojnim retkim vrstama ptica kao što su orao belorepan, za kojeg je rečni basen Save jedno od najvažnijih područja u ovom delu Starog kontinenta, orao kliktaš, crna i bela roda, kašičar, mali vranac, crni ibis, mala čigra, patka njorka, kolonije čaplji... Ušće Drine u Savu jedino je gnezdilište male čigre u Srbiji. Na ovim staništima prisutne su i zaštićene vrste gmizavaca i vodozemaca kao što su šarka, gatalinka, zelena žaba, barska kornjača, veliki mrmoljak, ribarica, belouška... Tu su i sisari kao prirodne retkosti – između ostalih vidra, dabar (koji je angažovanjem stručnjaka ponovo vraćen u rezervate Zasavica i Obedska bara), divlja mačka, slepi miševi... Retenzije su ujedno i značajna plodišta riba u Srbiji. Specijalni rezervat prirode Zasavica jedno je od retkih poznatih staništa ribe mrgude. Prisutna je i vegetacija karakteristična za poplavna područja – lokvanji, tršćaci i brojne biljne vrste tipične za ova vlažna staništa. Jedna od značajnih prirodnih vrednosti savskog basena su i očuvane hrastove šume, jedne od najvećih i najvrednijih u Evropi.

(/slika2)Ali, mnogo je faktora koji prete Savi kao prirodnom resursu – izlivanje otpadnih voda, rad industrijskih postrojenja i naftne industrije, hidroelektrane (u Sloveniji), eksploatacija rečnih sedimenata, intenzivna izgradnja i intenzivna zemljoradnja, obnova nautičkog puta duž Save i planovi za izgradnju kanala SAVA – DUNAV...

Radi zaštite ovog bisera prirode, kao značajnog dela evropske baštine pokrenut je trogodišnji projekat „Zaštita biodiverziteta plovnog područja basena reke Save“ od strane Svetske unije za zaštitu prirode. Ovaj međunarodni projekat naročito je značajan sa stanovišta uspostavljanja ekološke mreže u plovnoj dolini basena reke Save, čime se doprinosi unapređenju zaštite prirodne baštine. U okviru ove ekološke mreže, na teritoriji Srbije evidentirano je devet prirodnih dobara, među kojima specijalni rezervati prirode Zasavica, Obedska bara, Morovićko-bosutske šume i Predeo izuzetnih odlika Veliko ratno ostrvo.

Zavod za zaštitu prirode Srbije

Maja Radosavljević

-------------------------------------------------------

Ugroženo 215 vrsta biljaka i 429 vrsta životinja u Srbiji

(/slika3)U Srbiji postoji 215 vrsta biljaka i 429 vrsta životinja koje su kao prirodne retkosti stavljene pod najstroži stepen zaštite države, kaže Nenad Sekulić, načelnik Odeljenja za biodiverzitet Zavoda za zaštitu prirode Srbije. On je ukazao da su među ugroženim životinjama 273 vrste ptica kao i 66 vrsti sisara. Zaštićena je i 41 vrsta beskičmenjaka, 34 vrste insekata i 15 vrsta riba. Među zaštićenim životinjama su pojedine vrste pelikana, roda, beloglavi sup, rečni rak, bubamara, žabe, belouške, šarke. Zaštićene biljke su Pančićeva omorika, molika, beli i žuti lokvanj, banatski i kosovski božur, đerdapska i šarplaninska lala, iđirot i brojne vrste orhideja.

Po njegovim rečima za te vrste postoji zabrana korišćenja, uništavanja i preduzimanja drugih aktivnosti kojima bi se mogle ugroziti one same ili njihova staništa.

„To podrazumeva zabranu branja, sakupljanja, sečenja ili čupanja iz korena, zatim hvatanje, zarobljavanje, ubijanje ili ozleđivanje životinja, uništavanje ili sakupljanje njihovih jaja, prikazivanje u komercijalne svrhe i slično”, istakao je on.

Sekulović je dodao da bi te vrste bez posebnih mera zaštite zbog ugroženosti svog opstanka u prirodnim staništima ubrzo iščezle i precizirao da su one zaštićene Uredbom o zaštiti prirodnih retkosti, koja je doneta 1993. godine.

Po njegovim rečima određene vrste gljiva, biljaka i životinja, koje su manje ugrožene obuhvaćene su Uredbom o stavljanju pod kontrolu korišćenja i prometa divlje flore i faune sa ciljem da im se smanji stepen ugroženosti ili da se spreči mogućnost da postanu ugrožene.

On je naveo da se ta Uredba iz 2008. godine odnosi na 94 vrste biljaka, tri vrste lišajeva i 15 vrsta gljiva, jednu vrstu riba, kornjača i zmija, tri vrste žaba, tri vrste puževa i jednu vrsta pijavica.

Sekulić je precizirao da se na godišnjem nivou određuju dozvoljene količine i vreme kada se mogu određene vrste biljaka i životinja sakupljati i područja na kojima se to može činiti.

Na teritoriji Srbije kao nestale vrste smatraju se crni lešinar, bela kanja, mala droplja, orao bradan, tetreb ruževac...

E. E.