Kiša preti freskama

Konzervatorska ekipa, koju je predvodio mr Dragan Stanojević, nedavno je završila konzervaciju oštećenih fresaka na južnoj strani prvog traveja najstarije sačuvanog, i najznačajnijeg hrama u Beogradu – Saborne crkve. Teška oštećenja, kako saznajemo od konzervatora prof. mr Zvonimira Zekovića koji je još devedesetih godina obavljao restauratorske radove u ovoj crkvi, desila su se pre dve godine kada je, kroz oštećeni krovni pokrivač, naglo prodrla voda kroz zidani svod do bojenog sloja zidnih slika. Tom prilikom, nastala su teška oštećenja malterne podloge, grunda i bojenog sloja. Na delu potklobučenog i oljuštenog živopisa deformacije su bile izrazitije nego što je ekipa zatekla prilikom konzervatorskih radova 1993. godine.

Stručnjaci su uočili i da je kišnica ne samo vlažila svod nego je i curila kroz pukotine ka bojenom sloju, i slivala se niz njega. Taj proces se dešavao toliko snažno i brzo da su kristalne soli pocepale čitave delove slika umanjivši pri tom elastičnost bojenog sloja. Oštećeni deo zida postao je tako krt kao da nije u pitanju uljano već seko slikarstvo.

– Velike količine sulfatnih soli posledice su prokišnjavanja krova na mestima gde su bili ugrađeni betonski ankeri prilikom građevinskih radova devedesetih godina – objašnjava Zeković.

I arhitekta Zoran Jakovljević, koji je bio zadužen za arhitekturu crkve, slaže se sa tim da je upravo krov koji je prerađen još tridesetih godina prošlog veka, uzrok prokišnjavanja.

– Pri obilnijim padavinama krov vlaži i vremenom dolazi do oštećenja. Sada je sve lepo sređeno i iskrpljeno, ali bojim se da ako se krov ne sredi, odnosno ako se ne vrati u prvobitno stanje, da će se oštećenja ponovo desiti – ističe Jakovljević.

Prema rečima Zekovića, oštećenja su nastala još pre dve godine, ali konzervatorska ekipa je tek nedavno stigla da sredi oštećeni zid.

– Radovi su mnogo koštali, skoro milion dinara. To bi bilo daleko jevtinije da u crkvi postoji skela, smatra naš sagovornik koji apeluje na donatore, ali i gradsku upravu, da obezbede ovaj važan montažno-demontažni objekat.

– To nije tako neizvodljivo, ali niko neće da nam izađe u susret. Svakog dana turisti obilaze ovo prelepo zdanje koje, zaista, predstavlja pravu turističku atrakciju. Sramota bi bilo da gosti Beograda vide ta užasna oštećenja. To je loša prezentacija našeg grada zato bi i gradska uprava trebalo da izdvoji neki novac za ovaj prelepi hram – tvrdi Zvonimir Zeković.

-----------------------------------------------------------

Mali gest, velika pomoć

Izgradnja beogradske Saborne crkve posvećene svetom Arhangelu Mihailu započeta je 18. aprila 1836. na mestu starog trošnog hrama. Već 1838. dovedena je do krova, a 13. jula 1840. godine osveštan je krst na zvoniku. Kako su pisale tadašnje novine, to je bio veliki događaj za Beograd. Kao da se čitavo građanstvo okupilo ispred Saborne crkve ne bi li po prvi put čulo zvona Saborne crkve.

Beogradska opština pozvala je dva umetnika da ukrase unutrašnjost crkve – Dimitrija Petrovića, čuvenog vajara i mladog dvadeset petogodišnjeg slikara Dimitrija Avramovića Šajkaša koji je prihvatio da za kratko vreme oslika ikonostas i zidove nove mitropolitske crkve. Kao đak bečke Akademije, talentovani mladi slikar, pod uticajem zapadnoevropskog nazarenskog pokreta u slikarstvu, na zidove ovog beogradskog hrama uneo je jedan sasvim drugačiji kolorit, poruku i duh nepoznat ovom duhovnom prostoru. Zidnim slikama Avramović se nije obratio posmatraču bliskim jezikom slikarstva vizantijske tradicije jer ga i sam verovatno nije dovoljno poznavao. Međutim, Beograd je sasvim lepo prihvatio rad mladog Avramovića.

Freske su nažalost brzo propale zbog čađi. Tokom prethodnih decenija Saborna crkva je više puta restaurirana, iako o tome nema preciznijih podataka. Ozbiljniji radovi započeti su tek pred kraj 1993. godine. Stručni tim predvodio je prof. mr Zvonimir Zeković. Prema njegovim rečima, posao je bio zaista ogroman, a najveći problem predstavljalo je uklanjanje debelih slojeva čađi, retuša i drugih naslaga. Veliku teškoću predstavljale su i sankcije međunarodne zajednice. Ekipa je bila primorana da sama pravi uljane boje i da sama vrši destilaciju alkohola. Tih teških godina, nikakav materijal nije mogao da se uveze. Veliki broj preduzeća iz Beograda i Srbije, pa čak i pivare, pomogao je donacijama u materijalu jer je ovaj posao u Srbiji shvaćen na poseban način.