Sva lica Sava kapije

Arheološkim istraživanjem nedavno su otkriveni ostaci Sava kapije koja je povezivala Donji grad sa savskim delom varoši, odnosno Karađorđevom ulicom. Ova građevina, koja je formirana kao kompleks u toku četiri stoleća, bila je dobro sačuvana sve do aprilskog bombardovanja 1944. godine kada je, nažalost, u celosti razorena. Njeni ostaci nisu otkrivani sve do ove godine.
- Kad je pre mesec dana uklonjen sav šut i preostala municija, tim arheologa pronašao je ostatke Sava kapije koji su opstali posle velike eksplozije. Ono što je zanimljivo je što su, ipak, u tim razorenim ostacima otkrivene faze građenja kapije i, ono što je za nas najznačajnije, otkriveni su ostaci južne kapije, takozvanog zapadnog podgrađa koje predstavlja deo utvrđenja građen u četvrtoj deceniji 14. veka, u vreme kada je Beogradom vladao kralj Stefan Dušan. Taj bedem predstavlja najstariju srpsku fortifikaciju, odnosno utvrđenje. Iako prilično razoreno, otkrili smo i prvi put videli njegove ostatke, objašnjava za "Politiku" dr Marko Popović, naučni savetnik Arheološkog instituta i višegodišnji rukovodilac projekta "Beogradska tvrđava".

Prema Popovićevim rečima, arheolozi su otkrili i ostatke iz kasnijih epoha jer je taj deo tvrđave dograđivan, prvi put krajem 17. veka, pa onda i za vreme austrijske vladavine, između 1717 i 1736. godine. Konačni oblik nekadašnja Sava kapija dobila je posle 1740. godine kada su Turci radili poslednju rekonstrukciju ove tvrđave koju, praktično, mi sada vidimo.

Ono što će moći da se prezentuje, kako ističe naš sagovornik, je srednjovekovni bedem koji će morati da se i delimično rekonstruiše. Međutim, obimnije rekonstrukcije nisu moguće jer je ceo bedem pomeren posle eksplozije.

- Tursku Sava kapiju ne bismo mogli ni da prezentujemo, ni da rekonstruišemo jer je njena kompletna zidna masa ili srušene, ili rastresena, ili pomerena. Ono što je bitno u ovom trenutku je da se obnove bedemi i delovi fortifikacije prema Donjogradskom bulevaru da bi se tranzitna saobraćajnica koja tu prolazi obezbedila. Takođe, važno je da se nastavi onaj program zbog čega smo i kopali Sava kapiju, a to je obnova pešačke komunikacije između Donjeg grada i današnje Karađorđeve ulice koja već više od 60 godina ne funkcioniše, kaže dr Popović i dodaje:

- Postoji veliko interesovanje u gradskoj upravi za finansiranje beogradske tvrđave. Situacija na Kalemegdanu se znatno promenila otkad je osnovano Javno preduzeće "Beogradska tvrđava". Posle mnogo godina, Beogradska tvrđava više nije kuća bez domaćina. Ovo javno preduzeće, u saradnji sa Zavodom za zaštitu spomenika grada Beograda i Arheološkim institutom uspostavilo je model koji dobro funkcioniše i mislim da su rezultati na tvrđavi veoma vidljivi. Ukoliko se ovaj tempo radova nastavi, za četiri do pet godina uspeli bi da konzerviramo, restauriramo i delimično obnovimo sve preostale fortifikacije. Tek nakon toga bi moglo da se razmišlja o nekom programu revitalizacije kompletne tvrđave, odnosno o uređenju njenih unutrašnjih prostora koji su sad parkovske površine.

Prema mišljenju našeg sagovornika postoji mogućnost da se, pored parkova, u tim prostorima pojave i neki novi sadržaji koji će biti primereni potrebama savremenog građanina.

- Kada je u pitanju donji grad, tu se otvara mogućnost dunavskog turizma jer je Beograd je jedna od važnih stanica na dunavskom putu, a ono što Beograd može da ponudi, to je upravo Beogradska tvrđava. Moguće je čak rekonstruisati neke objekte koji su porušeni a koji su građeni za vreme austrijske vladavine, u baroknom stilu, tvrdi dr Popović.

Paralelno se radi i na obnovi dela utvrđenja na savskoj padini. Veliki stepenišni silaz je rekonstruisan. Ove godine se radi projekat za mali stepenišni silaz koji bi iduće godine trebalo da se obnovi, a 2009. godine bi se sređivali bastioni iznad Sava kapije što znači da bi se do kraja 2009. godine obnovila kompletna savska padina. To su važne komunikacije koje takođe spajaju donji i gornji grad. Ove godine počeli su vrlo obimni radovi na takozvanom severnoistočnom frontu. Reč je o delu tvrđave koji se nalazi pored Poletovog igrališta, duž Donjogradskog bulevara i deo koji ulazi u zonu Zoološkog vrta.

- Konačno, posle neprijatnih događaja u Zoološkom vrtu, postignut je dogovor sa Vukom Bojovićem da dozvoli stručnjacima da priđu bedemima kako bi oni mogli da se obnove. Na prostoru sadašnjeg Zoološkog vrta trebalo bi da bude ono što je još 1936. godine zamišljeno, a to je zabavni park za decu sa mini zoološkim vrtom. Neki objekti moraju apsolutno da se ruše jer su napravljeni bez građevinske dozvole i saglasnosti službe zaštite. Podizanjem tih objekata teško su oštećeni arheološki slojevi. Na ovom mestu se nalazi deo beogradskog predgrađa koji se formira od 12. veka pa sve do bastione tvrđave u 18. veku. Ovaj problem mora pod hitno da se reši i koliko sam upoznat, gradska vlast traži neku pogodnu lokaciju. To će biti jedna od akcija iduće ili 2009. godine - obnova severnoistočnog fronta zajedno sa Vidin kapijom, kaže na kraju dr Marko Popović.