Oprezno sa revizijom

Autori priloga u ,,Politikinoj” seriji koju danas završavamo su, verujemo, doprineli razjašnjenju nekih spornih strana primene zakona o rehabilitaciji. Naravoučenije koje se može izvući iz njihovih ocena je da nadležni sudovi, ali i istoričari, učesnici događaja i celokupna javnost moraju razlikovati pojedinačne rehabilitacije žrtava progona komunističkih vlasti od olake revizije celokupne novije istorije.

Ovo naravoučenije je važno zato što se već nekoliko godina suočavamo s tom zamenom ,,tema”: nasuprot zakonu, koji je u tom pogledu jasan jer omogućava sudsku rehabilitaciju pojedinaca – žrtva progona od 1941. godine do danas, na javnoj sceni zapravo suočavamo se s pokušajima revizije celokupne naše novije istorije. I to tako što su uloge učesnika u događajima iz prošlosti zamenjene: oni koji su, dok su komunisti bili na vlasti, označavani kao oslobodioci i heroji, sa svim privilegijama koje odatle proizilaze, odjednom su dospeli na pozicije tlačitelja i zločinaca, dok su u ratu (Drugom svetskom) poražene snage doživele da u celini budu označene kao ,,neshvaćene žrtve istorijske sudbine”.

Da li su komunisti bili tlačitelji i zločinci, a svi nasuprot njima žrtve trenutnog odnosa snaga pitanje je na koje odgovore svakako ne mogu ponuditi zainteresovani navijači sa obe strane ovog višedecenijskog srpsko-srpskog fronta. Jer zna se na osnovu čega se navijači opredeljuju, pa ako ta njihova tumačenja ,,bliska srcu” budu od značaja za istorijske ocene onda preostaje da već sad kažemo da iz jedne krajnosti kao društvo srljamo u drugu. Prvu krajnost su stvarali komunisti: svi protiv kojih su se oni, makar i jednog trenutka, borili, decenijama su, bez izuzetka, smeštani u mišju rupu neprijatelja i otpadnika dok se pitanje zločina pobednika nikad i nigde (osim u emigraciji) nije postavljalo.

Sad se, međutim, deo javnosti okrenuo drugoj krajnosti, mada, naravno, ona nije toliko dominantna kao ona komunistička. Prevrednuju se i rehabilituju pokreti, čak i ako je reč o onima poznatim po otvorenoj kolaboraciji sa okupatorom. Istoričari zato sada kažu: pustite nas da istražujemo prošlost i donosimo zaključke o istorijskim ulogama. I da, kad istražimo, kažemo do kojih smo saznanja došli.

S pojedinačnim sudskim rehabilitacijama žrtava komunističkog režima treba dakle požuriti mada je iz tog ličnog ugla gledano, najčešće reč o simboličnim ispravkama onoga što je kasno za ispravljanje. A sa (pre)vrednovanjem istorije treba sačekati nalaze istraživača. Bar tako trebalo bi da bude, jer, kako je rečeno u ovoj seriji, revizioniste treba podržavati u njihovim nastojanjima da istražuju i dođu do novih saznanja, ali ne i da siluju istorijske činjenice.

,,Politikini” prilozi pod zajedničkim naslovom ,,Rehabilitacije – kako, zašto” izazvali su inače mnoštvo reakcija čitalaca, više nego neke teme koje se odnose na našu sadašnjost – u skladu s već poznatom dosetkom da se ,,rat između partizana i četnika i dalje vodi” samo miroljubivijim sredstvima.