Ko je čiji pisac

Pisac Nikola Malović nedavno je Biblioteci grada Beograda uputio zahtev da se njegove knjige povuku iz odeljka pod nazivom Crnogorska književnost, što ej u ovoj ustanovi i prihvaćeno.

Malović je rođen u Kotoru, i živi i radi u Herceg Novom, i po svim bibliotečkim merilima jeste crnogorski pisac. Ipak, dobrodošlo je da znamo intimno osećanje autora u koju nacionalnu književnost žele da budu svrstani. U crnogorskim bibliotekama Malovića vode kao srpskohrvatskog pisca, kao i Andrića, naglašava Vesna Bulajić redaktor stručnog kataloga u Biblioteci grada Beograda, objašnjavajući problem još uvek aktuelnih podela u kulturi.

Nekada isti srpskohrvatski jezik i književnost i jedna država, a sada različite države: Bosna i Hercegovina, Crna Gora i Srbija; kao i mnogo problema i emocija u podelama.

„Čiji je Njegoš, čiji je Andrić, to svako određuje prema svom osećanju. Andrić je i srpski, i hrvatski i bosanskohercegovački pisac. Desnica je tako „lutao”… Kod nas, u Srbiji, tradicija ostaje nedirnuta, Andrić, Njegoš, Meša Selimović, Stefan Mitrov Ljubiša, ostaju srpski pisci, ništa se retroaktivno ne menja. Crnogorski i bosanskohercegovački pisci su samo oni savremeni”, kaže Vesna Bulajić.

Određivanje ko je čiji pisac, u Biblioteci grada Beograda obavlja se u skladu sa međunarodnim standardima. Tako da je i klasifikacija književnosti, kao i svih drugih umetničkih oblasti, njima ograničena. Ipak postoje i neke začkoljice…

– Podela pisaca obavlja se prema tablicama UDK sistema – univerzalne decimalne klasifikacije. To je međunarodna šema za klasifikaciju bibliotečke građe, koju primenjuje ne samo Biblioteka grada Beograda, već i celokupno srpsko bibliotekarstvo, kao i ono u bivšim zemljama SFRJ. U tim tablicama dati su određeni brojevi za sve nacionalne književnosti u svetu, i među njima se nalaze i oni za pisanu umetnost na našem terenu. Tako postoji broj za srpskohrvatski jezik i književnost, za srpski jezik i književnost, za hrvatski jezik i književnost, za slovenački, kao i za makedonski, objašnjava Vesna Bulajić, ističući zatim ono što je važno: da posebni brojevi ne postoje za crnogorsku književnost, kao ni za bosanskohercegovačku, te su tako moguće improvizacije.

Prema rečima naše sagovornice, u skladu sa tim, i od već postojećih brojeva, bibliotekari treba da klasifikuju književnu građu.

– Dok je postojala SFRJ postojala je srpskohrvatska, slovenačka i makedonska književnost, a nakon raspada zemlje, primenjuje se princip koji važi za klasifikaciju celokupne svetske književnosti. Kod klasifikacije literature važan je jezik na kojem autor piše, u kombinaciji sa državljanstvom pisca i mestom življenja, kao i time koja kulturno-sociološka sredina utiče na njega. Imenuje se direktno, ne zakulisno u smislu: srpska književnost u Crnoj Gori, već crnogorska književnost, kao što se kaže američka književnost, a ne engleska književnost u Americi, ističe Vesna Bulajić, precizirajući da nije bilo problema da se odvoji srpska od hrvatske književnosti tamo gde je to jasno, ali je problem nastao upravo kod bosanskohercegovačke, i crnogorske književnosti, koja je oduvek i tretirana kao deo srpske literature.

Ona to i danas jeste, s tim što se po odvajanju Crne Gore, uz broj, koji označava srpsku književnost, dodaje geografsko određenje da delo nastaje u Crnoj Gori..

Literatura BiH dobila je naziv po državi, kako kaže, međutim, u njenim okvirima zastupljena je srpska književnost u BiH, hrvatska i muslimanska literatura u BiH, to su osetljive finese. Dalje, nasleđe koje je već utvrđeno do raspada Jugoslavije ostaje nedirnuto, i ono se ne imenuje retroaktivno, tako da kod nas Njegoš i dalje spada pod srpsku književnost, kao i Meša Selimović, kao i svi pisci koji su crnogorskog porekla, ali žive i rade u Srbiji.

– To što i Crnogorci Njegoša doživljavaju kao svog pisca treba razumeti, zato što svaki narod koji se osamostalio na tlu bivše Jugoslavije želi da definiše svoje kulturno nasleđe. U sve je, sa svih strana, uključeno mnogo emocija, i tako nastaju problemi, mišljenja je naša sagovornica, otvarajući još jedan problem – pisaca koji često menjaju mesto boravka, ili koji su u dijaspori. Takvim piscima, objašnjava, dodaje se i određenje zemlje u kojoj sada žive. Na isti način klasifikuje se i inostrana književnost.

Marina Vulićević