Književnost i politika

Otkako je na Balkanu oskrnavljena „svetost svakodnevice” i otkako se vreme deli na pre i posle „poslednjih ratova”, i u kulturi se mahom dešavaju iste stvari. „Trguje se” pesnicima, kao u najskarednijoj verziji Gogoljevih „Mrtvih duša”, i to u dnevnopolitičke svrhe, a činjenice se zatim u određenim trenucima selektuju po potrebi. Ništa novo.

Tako je i u slučaju nove reakcije Društva hrvatskih književnika, koji su osudili uvrštavanje dela hrvatskih pisaca, između ostalih i Marina Držića i Ivana Gundulića, u ediciju „Deset vekova srpske književnosti” Matice srpske. To je grub nasrtaj na hrvatsku kulturu, prema oceni tamošnjih pisaca, koji kao da u svakom trenutku stoje pred Međunarodnim sudom pravde, osuđujući staru srpsku hegemoniju i genocid, tačnije „kulturocid”, koji je doveo, kako još kažu, do velikih krvoprolića.

Međutim, Miro Vuksanović, glavni urednik izdavačkog centra Matice srpske, svoje argumente u prilog ediciji „Deset vekova srpske književnosti” temelji na dvojnoj pripadnosti dubrovačkih pisaca, a još je, najavljujući taj projekat, pre dve godine, istakao da će u „ediciji biti zastupljena književnost pisana na srpskom jeziku, na svim njegovim ’oblicima’ i narečjima, u desetovekovnom vremenu i na svim prostorima”.

Tako je objasnio prisustvo i dubrovačkih i bokokotorskih pesnika renesanse, baroka i prosvećenosti, pa i Držića i Gundulića, pri tom ukazavši na to da poštuje njihovu punu srodnost sa istočnohercegovačkim govorima, što znači da su njihova dela izvorno nastala na narodnom štokavskom, a ne na čakavskom i kajkavskom narečju. Pre dve godine, u vreme objave koncepcije edicije, pa ni pre godinu dana, kada je objavljena knjiga poezije Dubrovnika i Boke Kotorske 15, 16. i 17. veka, nije bilo nikakvih saopštenja hrvatske strane povodom „kulturocida”.

Zanimljivo je da je nedavno ponovo bio aktuelan i spor Matice hrvatske u Sarajevu i beogradske Zadužbine Ive Andrića oko toga ko je zapravo nosilac autorskih prava za objavljivanje dela ovoga nobelovca. Prvo je Zadužbina tužila Maticu hrvatsku u Sarajevu, jer je Andrićeva dela uvrstila u ediciju „Hrvatska književnost u BiH u sto knjiga”, i spor dobila u Opštinskom sudu u Sarajevu, a u drugom stepenu odluka je prepuštena Kantonalnom sudu. I u ovom slučaju stvar se može posmatrati sa više strana, a istina može da poprimi šizofreno lice.

Ipak, zbog čega nam se dešavaju ovakvi sporovi? Najpre zbog toga što stalno prisustvo ratnih razračunavanja onemogućava svaku pomisao na pojam „zajedničke” baštine ili jezičke tradicije, raskomadane na četiri naziva, i zbog toga što se estetika sećanja zasniva na prigodnom prekrajanju istorije. Slično će biti sve dok opšta i politička kultura ne posegnu za mnogo višim nivoom.