Odlazak velikog istoričara književnosti

U Beogradu je, u 85. godini, preminuo istoričar i teoretičar književnosti akademik dr Predrag Palavestra. Biće sahranjen u subotu, na Novom groblju u Beogradu.

Rođen je u Saraj­ev­u 1930. godine. U Beogradu je završio Filološki fakultet, na kojem je doktorirao 1964. Bio je književni kritičar „Politike”, urednik „Književnih novina” i časopisa „Savremenik”. Radio je kao direktor Instituta za književnost i umetnost u Beogradu. U dva navrata bio je predsednik Međunarodnog PEN centra Srbije. Bio je član Krunskog saveta i Upravnog odbora Fonda Kraljevskog doma Karađorđevića. Dopisni član SANU postao je 1981, a redovni 1988. Bio je sekretar Odeljenja jezika i književnosti SANU.

Glavna dela: „Književne teme” (1958), „Književnost Mlade Bosne” (1965), „Posleratna srpska književnost 1945–1970” (1972. knjiga je prećutana, zabranjena, a deo tiraža je i spaljen), „Dogma i utopija Dimitrija Mitrinovića: počeci srpske književne avangarde” (1977), „Kritika i avangarda u modernoj srpskoj književnosti” (1979), „Skriveni pesnik: Ivo Andrić” (1981), „Istorija moderne srpske književnosti – zlatno doba 1892–1918” (1986), „Jevrejski pisci u srpskoj književnosti” (1998), „Istorija srpskog PEN-a” (2006).

Matica srpska iz Novog Sada objavila je dvotomno delo akademika Predraga Palavestre, pod naslovom „Istorija srpske književne kritike (1768–2007)”. Ovo životno delo akademika Palavestre obuhvata vreme od Zaharije Orfelina do današnjih dana. Kapitalno delo, kakvo nemaju ni moćnije kulture od naše, zaokružuje raniji veliki projekat (objavljen u 25 knjiga) Matice srpske i beogradskog Instituta za književnost i umetnost. Palavestra precizno, odmereno i ciljano, često oštro i polemično, piše o srpskim književnim pravcima i njihovim tumačima u protekla dva i po veka.

U kritici, tvrdio je Palavestra, nikad nismo zaostajali za drugim svetom. U 18. veku, istovremeno s Orfelinom i Dositejem, kritiku su pisali Lesing i Kolridž. Bjelinski i Sent-Bev bili su savremenici Jovana Sterije Popovića, Černiševski nešto stariji od Svetozara Markovića i Laze Kostića. Bogdan Popović i Jovan Skerlić bili su savremenici Anrija Bergsona, Benedeta Kročea i Gistava Lansona, Branko Lazarević išao je u korak sa T. S. Eliotom, Alberom Tibodeom, Đerđom Lukačem i Františekom Šaldom. Impresionizam, marksizam, formalizam i strukturalizam u kritici imali su svuda iste kulturološke osnove.

Predsednik Srbije,Tomislav Nikolić uputio je juče telegram saučešća porodici Predraga Palavestre i SAN–u.

Sledio je težnje svojih velikih prethodnika

MARKO NEDIĆ: Akademik Predrag Palavestra bio je jedan od najaktivnijih i najdoslednijih tumača novije srpske književnosti i njenog burnog razvoja u 20. veku. Malo je kritičara i istoričara književnosti iz njegove i njoj bliže generacije koji su s tako sistematičnim odnosom prema istoriji naše kulture i književnosti minulog i nešto ranijeg perioda pristupali njihovoj analizi i tumačenju. Njegova kritička radoznalost, naučna širina i metodološka sigurnost potvrđuju se u dvadesetak knjiga kritičko-esejističke proze o srpskim piscima i značajnim temama srpske književnosti 20. veka.

RADIVOJE MIKIĆ: Predrag Palavestra pripadao je onoj generaciji srpskih kritičara kojima je palo u deo da svoju delatnost započnu u teško vreme. Ali, od početka svog delovanja u srpskoj kulturi Predrag Palavestra je nastojao da sledi težnje velikih prethodnika, Zato je, kao i oni, morao da radi kao književni kritičar, istoričar književnosti, pisac memoarsko-dokumentarne proze, urednik i rukovodilac velikih projekata. Već u času njegovog odlaska, nema sumnje da će studije o književnosti Mlade Bosne, Dimitriju Mitrinoviću, Ivi Andriću, kao i njegova „Istorija srpske književnosti”, ostati trajan prilog srpskoj književnosti i kulturi.

JOVAN DELIĆ: Predrag Palavestra je preminuo na Preobraženje Gospodnje, tačno na dan na koji se pre sto godina Cerska bitka prelomila u korist srpskog oružja. A on je, praktično, otkrio mladobosance, kao književnu i duhovnu vrednost. On je Dimitrija Mitrinovića video kao preteču srpske avangarde. S mladobosancima je bio i porodično vezan. Imao je upornost i dar književnog istoričara, mada je ime stekao prevashodno kao književni kritičar.

VASA PAVKOVIĆ: Poslednje godine su godine ubrzanog odlaska velikih srpskih pisaca, onih koji su u drugoj polovini prošlog veka uspeli da srpsku književnost oslobode dogmatskih stega i vrate je u otvorene i slobodne tokove modernizma. Ta borba bila je, koliko važna, toliko i teška, pogotovu za njene pionirske nosioce. Među njima je Predrag Palavestra imao izuzetno značajno mesto i ulogu. U ovom čoveku, što je u nas retko, sakupili su se u jednoj ličnosti poznavalac i ljubitelj moderne književnosti, sposoban organizator i urednik različitih manifestacija i edicija, kao i demokratski orijentisan intelektualac.

MIHAJLO PANTIĆ: Predrag Palavestra je poslednji značajni predstavnik one generacije srpskih tumača književnosti koja se izborila za slobodu mišljenja i umetničkog stvaranja u ideološki rigidnim društvenim okolnostima druge polovine 20. veka. U njegovom bogatom opusu posebno se, pored monografija o Ivi Andriću i književnosti Mlade Bosne, izdvaja rad na istoriji srpske književne kritike i sistematizaciji književnosti doba kojem je kao učesnik, svedok i tumač pripadao. Ne treba zaboraviti ni njegov doprinos obnovi Srpskog PEN-a.