Autoritativno vaspitanje

Treći vaspitni stil koji je pored permisivnog i autoritarnog definisala dr Dajana Baumrind jeste autoritativni. Za razliku od autoritarnog u kojem se roditelj preterano postavlja kao autoritet, uslovljavajući prihvatanje deteta slepom poslušnošću i ispunjenjem roditeljske volje, u autoritativnom načinu vaspitanja roditelj se postavlja kao autoritet, ali u tome ima meru. Zato autoritarnost označava zloupotrebu autoriteta, a autoritativnost njegovu upotrebu. To je razlog zašto autoritativni stil možemo da nazovemo „vaspitanje sa autoritetom”.

Dok kod permisivnog vaspitanja roditelj abdicira iz pozicije autoriteta i zauzima u odnosu na dete jednakovredan, horizontalan odnos, kod autoritativnog vaspitanja roditelj zauzima jasan hijerarhijski odnos u kojem je on „gore”, a dete je „dole”, a zatim iz te pozicije podržava, vodi i odgaja dete. Dok roditelj koji autoritarno vaspitava stalno zahteva disciplinu i poslušnost, ne pokazujući ljubav, roditelj koji dete vaspitava sa autoritetom pruža detetu ljubav i zahteva disciplinu.

Zahvaljujući tome što mu roditelj pokazuje da ga voli, dete izgrađuje osećanje lične vrednosti i pozitivnu sliku o sebi. Insistirajući i na disciplini, što znači da roditelj od deteta zahteva da nauči šta ne sme da radi i šta mora da radi, roditelj pomaže detetu da razvije samodisciplinu. Sve to pomaže detetu da izgradi skladnu ličnost.

U porodicama sa više dece, spontano se uspostavlja hijerarhija između mlađih i starijih. Toga nema u porodicama sa jednim detetom, tako da je vaspitanje sa autoritetom isključivo izraz roditeljovog vaspitnog koncepta. Zato je važno da roditelji imaju jasnu predstavu o vaspitnim stilovima i važnosti pozitivnog autoriteta.

Jedan od problema teorije o tri vaspitna stila je u tome što ljudi ne razlikuju dovoljno pozitivnu autoritativnost i negativne autoritarnosti. Posle Drugog svetskog rata bilo je više teorija koje su objašnjavale Hitlerovu vladavinu upravo slepim pokoravanjem autoritetu – autoritarnim mentalitetom. Rezultat toga je bio da je u kolektivnoj svesti polako nestala razlika između poslušnosti i slepe poslušnosti, između zdrave podređenosti i bolesne poniznosti, tako da je autoritet postao nešto negativno što treba izbegavati. To se odrazilo i na vaspitne stilove, tako da je autoritativni stil često označen kao „demokratski stil vaspitanja”. Međutim i sa tim imenom postoji problem, jer su mnogi to shvatili da roditelji i dete treba da glasaju oko nekog porodičnog pitanja i da većina odluči kako treba. Takvo pogrešno tumačenje je doprinelo da se izgubi suština i da granica između autoritativnog i permisivnog vaspitanja postane nejasna.