I Srbija i Evropa čitaju iste knjige

Profesor slovenske književnosti na Hamburškom univerzitetu Robert Hodel (1959), inostrani član Srpske akademije nauka i umetnosti, održao je juče u ovoj instituciji svoju pristupnu besedu pod nazivom „O kanonizaciji književnosti u okviru jezičke globalizacije”. Hodel je studirao slavistiku, filozofiju i etnologiju u Bernu, Sankt Peterburgu, Novom Sadu i Pragu, a doktorirao je na prozi Dragoslava Mihailovića.

Juče je, između ostalog, govorio o tome kako treba da izgleda književni kanon u okviru studija maternjeg jezika.

– Šta treba da podrazumevamo pod nacionalnim kanonom npr. u Nemačkoj, Škotskoj ili Norveškoj? Da li u Španiji u okviru „španske” književnosti treba da se čitaju Markes, Ljosa i Borhes? Uelbek može da se čita u okviru francuske nastave, a Džon Stajnbek u okviru engleske. Ali gde čitati Pamuka i Murakamija. U nemačkim gimnazijama to je već praksa u okviru predmeta nemački jezik. I koju ulogu treba u Srbiji da imaju jugoslovenski i postjugoslovenski autori kao Miroslav Krleža, Aleksandar Hemon i Miljenko Jergović – rekao je Robert Hodel.

– Šta je današnji mladi čovek u Srbiji, ako izuzmemo lektiru, čitao: Harija Potera, Alhemičara, Da Vinčijev kod, Eka? Lista najčitanijih knjiga u Srbiji suštinski se ne razlikuje od drugih zemalja zapadne hemisfere. Na nemačkom tržištu je oko 80 odsto prodatih knjiga književnost prevedena sa engleskog, dodao je profesor.

Govoreći o kriterijumima nacionalnog kanona, koji su relevantni za ovo jezičko područje, izneo je nekoliko zapažanja o Ivi Andriću.

– Dok se Andrić ne pojavljuje u „Antologiji bošnjačke pripovetke 20. veka” (Sarajevo, 1995) od Enesa Durakovića, u monografiji „Bošnjački roman 20. veka” (Zagreb – Sarajevo 2004) od Envera Kazaza, o njemu se govori kao o bosanskom autoru. U članku „Bosna i Hercegovina” u Vikipediji stoji da je Andrić najpoznatiji predstavnik domaće književnosti. Sličan razvoj se može uočiti i u Hrvatskoj – dok Andrić nije zastupljen ni u „Zlatnoj knjizi hrvatskog pjesništva od početka do danas” (Zagreb 1971) Vlatka Pavletića, nije ni u „Autobiografiji hrvatskih pisaca” (Zagreb 1997) od Vinka Brešića. Ivan Lovrenović i Mirko Marjanović uvrstili su ga 2007. u biblioteku „Hrvatska književnost BiH u 100 knjiga”. Najnoviji pokušaji nacionalne kodifikacije pokazuju da zamah dobija teritorijalno-etnički kriterijum kada govorimo o delu jednog pisca – istakao je Hodel.

U njegovom izlaganju bilo je reči i o statusu nacionalnih jezika u okviru globalizacije. Pomenuto je da su u EU, „koja zvanično proklamuje raznolikost kultura, religija i jezika, praktično engleski i francuski jedini radni jezici”. Naveo je da nemački spada među tri radna jezika u Briselu, ali je istakao i da izvan toga komunikacija EU činovnika na nemačkom iznosi manje od jedan odsto.

O gašenju južne slavistike na nemačkim univerzitetima rekao je sledeće: „Da se razlog za gašenje južne slavistike može svesti na podelu srpskohrvatskog jezika previše je nagli zaključak. Podela lektorata na uglavnom hrvatski, srpski ili bosanski je bez sumnje snažan faktor ovog nestajanja. Kao južni slavista gajim nadu da će i političari umeti da prepoznaju ove mehanizme. Možda upravo politička nezavisnost četiri nasledne zemlje Jugoslavije daje bolje predispozicije dolazećoj generaciji koja više nije obeležena devedesetim godinama, da sistemski teži zajedničkom tržištu knjiga i kulture”.