Ko je spasio Stari savski most 1944. godine

Prošlo je već 76 godina od oslobođenja Beograda od nemačke okupacije. Te daleke 1944. godine Beograd su oslobodile jedinice sovjetske Crvene armije i jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije. Nema mnogo ljudi, s obzirom na toliko proteklih godina, koji se sećaju tih događaja. Međutim, i mlađe generacije ne samo Beograda, dosta znaju o tome.  Između ostalog na to nas podsećaju svečanosti koje se održavaju svake godine i polaganje venaca na Groblju oslobodilaca Beograda, i tako će biti dok je Beograda.

U vreme borbi za oslobođenje Beograda, pored drugih, jedan od najslavnijih događaja bio je spasavanje Starog savskog mosta – jedinog mosta koji je u to vreme ostao, jer su druge Nemci porušili pri povlačenju.

Postoji nekoliko verzija o tome kako je spasen ovaj most koji su Nemci minirali sa namerom da ga sruše kako bi usporili napredovanje sovjetskih i naših jedinica.

Običan čovek o tome može da se informiše iz onoga što se o tom događaju postavljeno na internetu. I tu ima više napisa, iako kontroverznih, o tome da je most spasao penzionisani učitelj Miladin Zarić, a postoji i Zarićeva izjava. Na internetu se navodi njegovo herojsko delo, iako za to nema svedoka. Piše se da je on krišom deminirao most. Zatim da je praktično pretrčao ulicu od svoje kuće do mosta kroz kišu kuršuma i granata, što je neverovatan podvig i za vojnog izviđača ili pionira.

Dalje se navodi da je Zarić uspeo da dođe do mosta i preseče kablove koji su već goreli, a to je učinio pionirskim ašovčićem. A sam Zarić laže da se popeo na most i pošao prema sredini gde je primetio nekoliko naoružanih Nemaca koji ga nisu zaustavili. A pored jednog ubijenog Nemca video je pionirki ašovčić koji je uzeo i njime presekao beli kabl povezan za detonatore. Piše i to da je Zarić presekao kabl i time deminirao most dok su ga sovjetski vojnici gledali. Takođe se navodi da je Zarić do mosta gde su bili kablovi što su vodili do detonatora došao zajedno sa sovjetskim vojnicima. Ovo su sve neusaglašene verzije o Zarićevom spasavanju mosta.

Na internetu stoji druga verzija za koju se tvrdi da je istorijska istina. Prema njoj most su spasli Zemunci Nikola Milovančev i Krste Vučić. Navodno je most mogao da se deminira samo sa zemunske strane. Pomenuti su podmitili nekog domobrana da bi deminirali most. Navodi se da je publicista Milorad Tončev o tome napisao rad koji je objavljen u Institutu za savremenu istoriju i o tome pisao i u knjizi „22. srpska kosmajska brigada”.

Još jedna verzija o spasavanju Starog savskog mosta objavljena je u „Politici” 20. 10.1964. godine. Prema onome što je „Politika” tada objavila most su od miniranja spasli mornari Sovjetske dunavske flotile. Oni su, i pored žestokog otpora Nemaca, došli do mosta i presekli sve kablove koji su  vodili do eksploziva. Za taj podvig je sovjetski kapetan II klase Grigorij Orhipenko proglašen narodnim herojem Jugoslavije.

Ovde treba navesti još jedan zapis o spasavanju Starog savskog mosta. Maršal Sovjetskog Saveza Sergej Semjonovič Birjuzov u svojoj knjizi „Sovjetski vojnik na Balkanu” opširno piše sa mnogo detalja o oslobođenju Beograda. Tako navodi: „Pravim herojima danas postali su mineri Bulinov i Sintašev, komandir izviđačkog odeljenja poručnik Dapin sprečivši miniranje od strane protivnika mosta preko reke Save”.

Da li postoje relevantni istorijski izvori i pouzdani podaci o tome ko je zaista spasio Stari savski most?

Bora Stevanović,
Novi Beograd