Snaga imaginacije

Prevođenje pesme može biti stvaralački čin ukoliko se radi o prenošenju umetničkog dela. Tada prevodilac stvara celinu koja ne samo pojedinačnim jezikom već i jezikom umetnosti prenosi ono što je tim jezikom predstavljeno u prvobitnoj celini.

Takvo prevođenje pesme je u istom rangu kao njeno originalno stvaranje – s jedne strane lakše, s druge teže od njega, s tim što ista stvar i olakšava i otežava rad u prevodilačkom postupku. Stvaranje je teže jer njegova tvorevina nastaje prvi put, dok prevodilac pred sobom već ima stvorenu celinu; ali ga baš to i ograničava, jer je u stvaralačkom postupku vezan prvobitnim delom, pa zbog razlike u jezicima mora da iznalazi nove puteve da bi došao do univerzalnog nivoa i iskazao istu stvar u novoj celini.

To je nivo jezika muzike ili slike, a ovde je do njega teže doći jer se prevodilac suočava sa pojedinačnim i različitim jezicima. Ponekad relativno lako uspeva da se prebaci na nivo univerzalnog, ali ne uvek, pa mnogi prevođenje poezije smatraju nemogućom misijom, a samu poeziju definišu kao ono što se upravo prilikom prevođenja gubi. Uz to, ako originalna pesma ne poseduje univerzalni nivo, do njega se ni u novoj celini neće doći, tj. ostaje se na nivou običnih jezika – nečega što se u samom sebi završava. Takvo prevođenje može biti teško ili nemoguće, a moglo bi se dodati da tada stvarne potrebe za prevođenjem i nema.

Dok se pesme bez univerzalnog nivoa opiru prevođenju, sa onim koje ga imaju, to nije slučaj. Svakako treba truda i vremena da se dođe do pravog rešenja, ali ono uvek postoji. A postupak je drugačiji. Jezikom sa kog prevodi, prevodilac stiže do slike, muzike, atmosfere (do univerzalnog), koje zatim s merom (u odnosu na original) rekreira sredstvima jezika na koji prevodi. Pojedinačni jezici služe kao sredstvo – da se dođe do slike, muzike, atmosfere, te da se oni prenesu; a prevodilac mora imati snagu imaginacije potrebnu da, putem jezika sa kog prevodi, sebi predstavi stvarnost pesme koju prevodi, da bi zatim, putem jezika na koji prevodi, tu stvarnost predstavio onima za koje prevodi.

Pošto istinski umetničko pesničko delo dozvoljava svoje prenošenje univerzalnim jezikom, moglo bi se reći da je prevodilački proces svojevrstan test i pokazatelj umetničkog u pesmi. Dokaz da je ona umetničko delo jeste upravo njena prevodivost, kada obični jezici predstavljaju savladivu prepreku za njeno verno prenošenje u drugi jezički sistem.

Reč „verno”, međutim, često se upotrebljava u vezi sa prevođenjem a da se na umu ima vernost u prostom smislu, ona na koju se misli kada se kaže da prevedena pesma koja je lepa, ne može biti verna, i obrnuto – dakle, na vernost koja je doslovnost i na lepotu koja se vezuje samo za spoljašnjost. Ali mora se misliti i na njenu muziku, ritam, atmosferu, prirodu, koji kazuju više od neposrednog značenja, a koji se prenose upravo univerzalnim jezikom umetnosti. Imajući na umu istinsku, pravu lepotu, shvatamo da su najlepši prevodi najverniji.

*Književni prevodilac sa engleskog i na engleski, dobitnik nagrade „Miloš N. Đurić” za 2011.