Mehaničko otklanjanje tromba – standard u lečenju šloga

Mehanička trombektomija predstavlja proceduru lečenja akutnog moždanog udara, kojom se mehaničkim putem tromb koji je zapušio krvni sud odstranjuje, pa se ponovo uspostavlja protok kroz moždanu cirkulaciju. U poslednjih godina došlo je do procvata ove metode u lečenju moždanog udara i to nakon što su objavljene mnogobrojne studije koje su dokazale značajan uspeh ove metode u poređenju sa klasičnim pristupom.

Dr Filip Vitošević (Foto: lična arhiva)

Dr sci. med. Filip Vitošević, radiolog Specijalne bolnice za cerebrovaskularne bolesti „Sveti Sava”, kaže da se ova metoda primenjuje kod pacijenata kod kojih je trombom zapušen veliki moždani krvni sud pa je došlo do nastanka iznenadnog i velikog neurološkog ispada. Trenutni standard je primena metode kod takozvane intrakranijalne okluzije unutrašnje karotidne arterije, srednje velikomoždane arterije i bazilarne arterije, kao najvećih i najvažnijih grana koje hrane mozak.

– Međutim, razvojem materijala i tehnika koje koristimo, proceduru sada primenjujemo i kod zapušenja manjih arterijskih grana kod pažljivo odabranih pacijenata i upravo smo prošle nedelje radili jednu takvu proceduru. Sama procedura je, iako tehnički vrlo zahtevna, izuzetno uspešna. Razvojem posebnih stentova i katetera koje koristimo u proceduri uspešnost je podignuta na visok nivo, i u svetu se kreće od 75 do 95 odsto. I u našoj ustanovi je uspešnost procedura na izuzetno visokom nivou, pa se stepen takozvane rekanalizacije okludiranog krvnog suda kreće oko 90 odsto – naglašava dr Vitošević.

Sama intervencija počinje punkcijom velikog arterijskog perifernog krvnog suda, najčešće arterije na preponi, koja predstavlja ulazni put kojim se dolazi do moždanih arterija. Nakon postavljanja posebnog katetera u velike moždane krvne sudove, manji kateteri se postavljaju teleskopski pa se dolazi do mesta okluzije moždanog krvnog suda, a zatim se aspiracijom kroz postavljene katetere tromb mehanički izvlači. Nakon intervencije mesto pristupa, koje izgleda kao posle uboda malo većom iglom, zatvara se posebnim uređajima, pa pacijenti nemaju gotovo nikakav ožiljak na koži prepone. Procedura traje od 30 do 90 minuta, u zavisnosti od stanja krvnih sudova kod pacijenta, ali i vrste tromba koji je izazvao zapušenje. Zahvat se izvodi u posebno opremljenim angio-salama, a uz pomoć aparata napravljenim za neurointerventne procedure koji radi po principu iks zračenja.

– Nakon intervencije pacijenti borave na odeljenju intenzivne nege i lečenja, pa su pod budnim okom neurologa, anesteziologa i medicinskih sestara i tehničara koji su obučeni za praćenje pacijenta. Redovno se kontrolišu njihovi vitalni parametri, prati se tok bolesti, planira dalja dijagnostika koja je važna u otkrivanju uzroka koji je doveo do moždanog udara, a sve u cilju sprečavanja ponavljanja udara. Vrlo je važno i da se sa fizikalnom terapijom i rehabilitacijom ovakvih pacijenata počne što pre, jer je dokazano da ovo utiče na brži i bolji oporavak od moždanog udara – navodi naš sagovornik.

Selekcija pacijenata za izvođenje procedure je izuzetno važna. Vreme od nastanka neuroloških simptoma je najvažniji faktor. Tako je pokazano da izvođenje intervencije unutar šest sati od nastanka prvih simptoma povećava uspeh za dobar oporavak pacijenata.

– Razvojem dijagnostičkih tehnika koje koristimo u selekciji pacijenata koje koristimo kao standard u našoj ustanovi, a koje i dalje nisu dostupne u svim svetskim centrima, vremenski rok za izvođenje procedure smo povećali na osam pa i više sati, ukoliko se pokaže da postoji moždano tkivo koje i dalje možemo da spasimo i da efekat procedure bude zadovoljavajući. Osim faktora vreme, značajan faktor je i lokalizacija tromba i mesta zapušenja. Formiranjem novog tima i mojim prelaskom iz Univerzitetskog Kliničkog centra Srbije od maja, a uz podršku uprave bolnice „Sveti Sava”, podigli smo broj intervencija pa smo za poslednjih mesec dana uradili 12 procedura mehaničke trombektomije, a planiramo da se godišnji broj intervencija kreće između 120-150 čime bi bili ustanova sa najvećim brojem ovih intervencija na teritoriji Srbije – objašnjava dr Vitošević.

Vreme od nastanka neuroloških simptoma akutnog moždanog udara predstavlja najbitniji faktor u selekciji pacijenata za izvođenje procedure mehaničke trombektomije.

– To je iz prostog razloga što je moždano tkivo jako osetljivo na nedostatak cirkulacije, pa moždane ćelije počinju da odumiru već nakon pet minuta od začepljenja krvnog suda trombom i prekida cirkulacije u određenom delu mozga. Što pre „evakuišemo” tromb i uspostavimo dotok krvi u pogođenoj teritoriji, to će i procenat i broj neurona koje smo spasili biti veći, a samim tim i oporavak pacijenta i povratak funkcija biti bolji. Najmlađi pacijent kome sam radio proceduru mehaničke trombektomije imao je 32 godine, a najstariji 92 godine – naglašava dr Vitošević.

Najučestaliji simptomi moždanog udara izazvanim okluzijom velikih moždanih arterija su iznenadna slabost i oduzetost ekstremiteta, najčešće ruke i noge iste strane tela, poremećaj govora, kao i utrnulost polovine tela.