Srpska elita, viđena iz Londona

U ovim vrelim letnjim danima, kada se deo kulturne produkcije seli u morska, banjska i druga atraktivna prirodna odredišta, izvesno talasanje proizvela je pojava biografskog leksikona o uspešnim ljudima Srbije. Pod naslovom „Successful people in Serbia” (Uspešni ljudi u Srbiji), knjigu sa više od hiljadu stranica objavila je izdavačka kuća „Oxford Worldwide Press Ltd”, čije je sedište u Londonu, nastojeći da se drži iskustva i merila koja se u Engleskoj primenjuju više stoleća. U predgovoru ove knjige navodi se da je prvu biografsku enciklopediju priredio istoričar Džon Foks davne 1683, menjajući i usavršavajući narative kroz vreme.

U Britaniji, i u nekim drugim zapadnim zemljama, svake godine izlaze ažurirana izdanja tipa „Who is who?” (Ko je ko?). Kod nas je prvo slično izdanje („Ko je ko u Jugoslaviji?”) objavljeno 1928. Od tada je priređeno više leksikonskih i biografskih rečnika, opštih i specijalizovanih (po strukama). Poslednji presek profesionalnih, ličnih i porodičnih podataka o istaknutim pojedincima iz Srbije izašao je 2013. pod naslovom „Srpski Who is Who” i podnaslovom „Azbučnik savremenih elita u Srbiji”. Izdavač je bio Zavod za udžbenike.

I prethodni sličan rečnik, čije je prvo izdanje objavljeno 1991. a drugo 1996. godine, imao je provokativni podnaslov: „Intelektualna, umetnička, politička, finansijska, vojna i sportska elita Srbije”.

Aktuelni londonski leksikon o uspešnim ljudima u Srbiji rađen je, kako se navodi u predgovoru, s ambicijom da bude „autentični podsetnik na Srbiju, prelepu zemlju”, i na njene kulturne, naučne, umetničke, privredne i sportske prvake koji će „s pravom stati u istu ravan” sa junacima „adekvatnih i relevantnih enciklopedija drugih naroda i država širom Evrope i sveta”, i time „potvrditi afirmaciju kako na lokalnom, tako i na regionalnom i međunarodnom nivou”.

Pre biografskog dela – ustrojenog po abecedi – knjiga na desetak stranica donosi osnovne podatke o Republici Srbiji – od državnih simbola kojima se naša zemlja reprezentuje u svetu, do preseka najvažnijih prirodnih, ekonomskih, kulturnih, sportskih pa čak i gastronomskih specifičnosti, uključujući i zanimljivosti poput „Cvetanja Tise” ili priče o gradnji Hrama Svetog Save, spiska Srba dobitnika Pulicerove nagrade, podataka da se srpska zastava 1918. vijorila iznad Bele kuće u SAD, do manje poznate pojedinosti da je, po završetku Prvog svetskog rata, jedna planina u Kanadi nazvana po srpskom vojvodi Radomiru Putniku, i slično. Na kraju knjige nalazi se bez sumnje koristan spisak ambasada i konzularnih predstavništva Republike Srbije u svetu, uključujući i imena šefova misija, adrese i telefonske brojeve.

Biografski deo ove publikacije temelji se na uobičajenim sociokulturnim merilima za pripadnost elitnim krugovima – od rezultata u struci, preko učešća u društvenom životu, do posedovanja tzv. pozicione moći. Na mnogima nedovoljno precizan pojam elite ovde se više gleda iz politikološkog nego iz sociološkog ugla; u svakom slučaju, termin nije vrednosno neutralan, ni u nauci, ni u leksikografskoj praksi. Upadljivo je, ipak, odsustvo niza učesnika u aktuelnom političkom životu Srbije: ovaj tom ne sadrži biografije predsednika države niti premijera, a od članova vlade obrađeni su životopisi Danice Grujičić, Jelene Begović, Zorana Gajića, Mihajla Jovanovića i Radeta Baste. Ovaj poslednji prestao je biti ministar dok je knjiga bila u štampi. Pada mi u oči i odsustvo biografije patrijarha Porfirija, a zastupljeni su muftija beogradski Mustafa Jusufspahić i rabin Isak Asijel. Rabinu jevrejske zajednice u Srbiji navodi se i drugo ime (Nenad Asić), uz podatak da mu je otac Milo bio muzikolog, a majka Anđa profesor muzike.

Aktuelni rabin Isak Asijel, kako leksikon navodi, rođen u Drnišu 1964, završio je etnologiju na Filozofskom fakultetu u Beogradu, a potom nastavio rabinske studije u Izraelu. Obrazovao se i u Muzičkoj školi „Mokranjac”. Kao životni moto – poput drugih subjekata ove enciklopedije – navodi misao prema kojoj čovek u jednom džepu treba da nosi papir na kome piše da je zbog njega stvoren svet, a u drugom – papir na kome piše da je on prah i pepeo.

U sutrašnjem broju: Ko je zastupljen, a ko izostavljen