Uništavanje i prisvajanje kulturnog nasleđa

Knjigu „Uništavanje i prisvajanje kulturnog nasleđa, od Luvra, do Kosova i Palmire” priredio je prof. dr Dragan Simeunović, (u izdanju Službenog glasnika), a delo sadrži tekstove i Renate Samardžić, Danijele Nešić i Mine Zirojević, kao pokušaj da se digne glas u korist pravde i kulture, a protiv uništavanja i prisvajanja tuđih kulturnih dobara. Prof. dr Simeunović ukazao je na situaciju na Kosovu i Metohiji, kao i na ono što se dešava na teritorijama koje je okupirala Islamska država, na prostoru Iraka i Sirije.

„Najpre se razara ono što očigledno predstavlja simbol vere i kulture nekog drugog naroda, a potom se javlja svest o korisnosti prisvajanja tuđih kulturnih dobara, jer se time stiče pravo na starosedelaštvo i grade lažni koreni, polaže se pravo na prisvojenu teritoriju na kojoj se ta dobra nalaze. Ono što se događa na Kosovu i Metohiji, sa srpskim i hrišćanskim kulturnim nasleđem međunarodna zajednica ne osuđuje, a ono što čini Islamska država u Iraku i Siriji se bar deklarativno osuđuje”, primetio je prof. dr Dragan Simeunović u uvodnom tekstu.

Tema teksta Danijele Nešić, politikologa religije, verski su objekti kao meta albanskih islamista na Kosovu i Metohiji od 1999. do 2010. godine, gde se i pored pravnog okvira zaštite srpske duhovne i kulturne baštine na ovom području, po mišljenju mnogih stručnjaka, posle martovskog pogroma iz 2004, sprovodi genocidna politika uperena protiv Srba, praćena istovremenim kulturnim genocidom. Pored opširne istorijske i savremene političke analize okolnosti na KiM, gde su verski objekti uništavani vekovima, otkako postoji kontinuitet dobrog političkog pozicioniranja albanskih ekstremista, od Osmanlija, preko Austrougarske, zatim fašističke Nemačke i Italije, a danas i od demokrata zapadnih zemalja, koji podržavaju politiku dvostrukih standarda, autorka Danijela Nešić navodi podatak da su albanski teroristi uništili više od 150 crkava i manastira od trenutka kada su odgovornost za zaštitu srpskog kulturnog nasleđa preuzele snage Kfora i Unmika. Ona uočava faze terora: pljačka pokretnog blaga, skrnavljenje svetinja, paljenje hramova, najpre miniranje, pa miniranje preostalog, raznošenje ostataka, čišćenje terena i uklanjanje tragova postojanja.

Danijela Nešić citira profesora Simeunovića, koji je ocenio da je „podrška nečijem terorizmu uvek i faktičko opredeljenje protiv onoga prema kome je taj terorizam usmeren”. U ovom tekstu nalazi se i potresni spisak svetinja koje su na KiM uništili albanski ekstremisti do pogroma iz 17. marta 2004. godine, uz priložene fotografije.

„Sve navedeno upućuje na zaključak da cilj trajućeg nasilja nad verskim objektima Srpske pravoslavne crkve na Kosovu i Metohiji, na fizičkom i institucionalnom nivou, jeste potpuno uklanjanje tragova postojanja jedne kulture, jedne civilizacije, jednog naroda”, stav je autorke.

Tekst prof. dr Mine Zirojević, sa Instituta za uporedno pravo, govori o pravnim aspektima zaštite manastira na Kosovu i Metohiji i ukazuje da je Ahtisarijev plan normativno obezbedio visok stepen zaštite za srpsku versku i kulturnu baštinu, ali da to nije dovelo do međuetničkog poverenja, jer norme nisu poštovane i bile su grubo kršene od kosovske strane. Pored ostalog, autorka je odredila pravni okvir zaštite kao nedorečen, faličan i podložan malverzacijama.

Profesor Dragan Simeunović analizirao je Islamsku državu i savremeni religijski ekstremizam usmeren protiv kulturnog nasleđa u vremenu sve radikalnijih fundamentalista, posebno u islamskoj religiji. „Islamska država danas sprovodi zastrašujuću strategiju kulturnog čišćenja u Iraku i Siriji. Prema El Bagdadijevom tumačenju šerijatskog zakona, arheološka nalazišta, muzeji, predmeti, grobnice, spomenici, sve neislamske bogomolje, kao i šiitski hramovi – svi predmeti poštovanja, kao i biblioteke – idolopoklonstvo su suprotno islamu i zato moraju biti uništeni”, navodi Simeunović.

Prilog Renate Samardžić, istoričarke umetnosti i naučnog saradnika, govori o kriminalu u vezi sa umetninama: krađama i konfiskacijama umetničkih dela, prevarama, krivotvorenjima, ikonoklazmu i vandalizmu, kako ovu vrstu kriminala definišu autori Derni i Pru. Kao primer prve i najveće međunarodne krađe iz muzeja u istoriji umetnosti ona navodi krađu Da Vinčijeve Mona Lize iz Luvra 1911. godine, a zločin je počinio jedan „običan čovek” Vičenco Peruđa, koji je hteo da izvrši repatrijaciju slike u Italiju. Dobio je samo sedam meseci zatvora. Kao najveći nerešeni slučaj u istoriji krađa umetničih dela autorka opisuje provalu počinjenu u Muzeju „Izabela Stjuart Gardner” u Bostonu 1990. godine kada je za samo jednu noć, na praznik Svetog Patrika, ukradeno 13 slika neprocenjive vrednosti, od Vermerovih do dela Rembranta i Degaa. Slike do danas nisu pronađene. Po rečima Renate Samardžić, danas je krađa umetničkih dela u finansijskoj vezi sa granama kriminala od trgovine drogom i oružjem, do terorizma. Među ratnim pljačkama umetnina ona analizira i Napoleonove vojne pohode koje su pratili i pohodi na umetnine, kao i nacističke pljačke tokom Drugog svetskog rata.