Srpska kolektivna krivica

Srpska kolektivna krivica je složen i kontroverzan koncept, koji se odnosi na ideju da su Srbi, kao narod, kolektivno odgovorni za zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini i rata na Kosovu i Metohiji. Argumenti za kolektivnu krivicu srpskog naroda pokušavaju se naći u ulozi srpskog rukovodstva u podsticanju agresivne nacionalističke politike, podršci dela stanovništva ratu u Bosni i Hercegovini i nedostatku suočavanja s prošlošću. Postoje mnogi argumenti protiv kolektivne krivice, od kojih navodim da bi kolektivna krivica značila da su svi Srbi odgovorni za zločine, bez obzira na to da li su ih lično počinili ili ne. Kolektivna krivica je neefikasno sredstvo za proces pomirenja u regionu. Koncept kolektivne krivice može dovesti do stigmatizacije i diskriminacije Srba, kako u Srbiji, tako i u inostranstvu. Umesto toga, težište treba staviti na individualnu odgovornost i insistirati na pomirenju kroz dijalog, edukaciju i poštovanje ljudskih prava.

Od 1914. godine, tačnije od sarajevskog atentata, širi se austrijsko-nemačka propaganda o srpskoj krivici za izbijanje Prvog svetskog rata. Ta zamisao nastavljena je i posle okončanja Drugog svetskog rata, kad je u pitanju odnos prema srpstvu i jugoslovenstvu. U Kraljevini SHS Srbi su bili krivi za stanje u državi zbog unitarizma i velikosrpske ideologije. Srpska krivica dobila je novi oblik u vidu odgovornosti za stanje odnosa između naroda u Kraljevini SHS. Na talasu odgovornosti srpskog naroda stvorena je 1939. godine Banovina Hrvatska na osnovu etničkih načela, dok su ostale banovine bile uređene po geografsko-istorijskom principu. U SFRJ Srbi su bili krivi zbog ideologije „bratstva i jedinstva”. Srbi su od 1991. pa sve do 1999. godine bili krivi za razbijanje države SFRJ.

Nesrpske nacionalne politike koristile su providan metod, nametanje krivice srpskom narodu, koji je kulminirao albanskim separatizmom na KiM. Godinama je srpska strana optuživana za nasilje i prekomernu upotrebu sile, a sami su je primenjivali protiv tog istog naroda. Masovno se vrše napadi na Srbe, ruše se crkve i manastiri s osnovnim ciljem zatiranja tragova postojanja srpske nacije na prostoru KiM. Iznenađenje je da je taj metod naišao na odobrenje delova srpske elite. Tokom istorije jugoslovenske države lako se može prepoznati sloj intelektualaca i političara među Srbima koji je činio ustupke drugoj strani. Navodno objašnjenje je da je to plod „usvojene svesti o srpskoj krivici”. U definisanju krivice srpske nacije učestvovali su i inostrani „prijatelji” Srba, ali i predstavnici srpskog naroda. Spoljna navijanja za srpsku krivicu bila su u funkciji geopolitičkih planova velikih sila i centara moći. Zašto bi olako prešli preko hrvatske „Oluje” i 300.000 proteranih Srba i 200.000 Srba proteranih s prostora KiM 1999. godine, pod okriljem NATO-a? Namera je jasna, govoreći o srpskoj krivici, cilj je bio da prikriju borbu delova srpskog naroda u separatističkim republikama za svoja politička i nacionalna prava.

Zato sam mišljenja da su izvinjenja srpskih državnih službenika drugima zbog krivice primeri samoponižavanja. Krivicu treba isterati do kraja, pa makar bila ona i instruisana. Svi smo mi u zabludi ako smatramo da upakovanu srpsku krivicu povezujemo samo s ovom generacijom ili s individualnom krivicom. Sve će to ući u kolektivno nasleđe, a uticaj na političku svest nacije produbiće već postojeće pojave naše dezintegracije. Od krivca se čovek udaljava, a to je vetar u leđa onima koji ionako teško podnose činjenicu da su rođeni kao Srbi.

Dragan Paskaš,

general u penziji