Metodologija jednog teksta

Todor Kuljić, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu, objavio je tekst „Umiriti borbene prošlosti” („Politika”, 20. januara), zanimljiv po temi i nekim svojim konstatacijama. Ovde ću se zadržati samo na nekim njegovim slabostima koje su dobrim delom metodološke, ali i sadržajne prirode.

Osnovna Kuljićeva teza je da treba kritički prevazići „borbene prošlosti”, uključujući i „građanski rat sećanja” („valjda sećanje na građanski rat”). U tom cilju, potrebno je obrazovati neku vrstu „zajedničkog odbora” (moj termin), koji bi se sastojao od srpskih, hrvatskih i bošnjačkih humanističkih intelektualaca, koji bi podsticao „alternativnu kulturu sećanja”.

Tako se govori o „isključivosti hegemonog službenog konzervativnog nacionalističkog isticanja izvornog i neuporedivog zločina drugih nacija”.

Na koga se to misli? Da li u sve tri države, Hrvatskoj, BiH i Srbiji vlada ovakav službeni konzervativni nacionalizam ili samo u nekim? Da li su Dodik i drugi srpski rukovodioci u Republici Srpskoj nosioci takvog nacionalizma ili su to pre svih Haris Silajdžić i još neki muslimanski rukovodioci, koji smatraju da je Republika Srpska „plod srpskog genocida”. Još veća metodološka slabost, u stvari centralni nedostatak Kuljićevog teksta, jeste svođenje naučnog istraživanja i naučne objektivnosti posebno na ideološku neutralnost, koja mu omogućava da ne koristi stvarne argumente za svoje gledište. On kritikuje sve nacionalizme kao jednostrane i pogrešne, a da pri tome ne oseća obavezu da izlaže konkretne argumente u prilog svojim tvrđenjima.

Todor Kuljić piše: „Ne treba kriti činjenicu da su Bošnjaci u poslednjem ratu najviše stradali, ali ni da su Srbi pretrpeli najveći progon”. On tu staje i ne pita se ko je započeo rat u BiH, ko se za njega pripremao? Da li su pre početka oružanih sukoba Srbi izneli svoj „pravoslavni program” ideološke isključivosti i nacionalne agresivnosti ili je to učinio Alija Izetbegović u svojoj islamskoj deklaraciji? Da li su Srbi ubili starog svata u muslimanskoj koloni u Sarajevu, što se smatra početkom oružanih sukoba, ili su to učinili muslimani ubivši srpskog svata?

Zamena naučnog istraživanja i naučne objektivnosti posebno sa ideološkom neutralnošću kojom se Kuljić izdiže iznad svih nacionalizama omogućila mu je da napravi još veću metodološku pogrešku – da zbivanja između jugoslovenskih naroda u prošlom ratu i kasnije posmatra isključivo u okvirima bivše Jugoslavije. Kao da se sve to dešavalo u nekom hermetički zatvorenom prostoru.

Pa ipak, ovaj postupak da se distancira od svih jugoslovenskih nacionalizama, da se apstraktno ideološki uzdigne iznad njih, Todor Kuljić ne sprovodi uvek do kraja. On potpuno ignoriše činjenice koje se odnose na istoriju srpskog društva, na to da je uvedena stroga međunarodna izolacija, da su neke zapadne države proglasile srpski narod (ne samo Slobodana Miloševića) glavnim, čak jedinim krivcem za građanski rat. Umesto da analizira odnose zapadnih država prema Srbima, što je kao naučnik bio dužan, on potpuno ignoriše NATO-bombardovanje Srbije i oduzimanje Kosova. Ceo ovaj kompleks događaja i posebno neprijateljsko ponašanje zapadnih država Kuljić svodi na jednu krajnje ironičnu i uvredljivu rečenicu; „Iako su Srbi u Holivudu sve češće negativci, svet se ne vrti oko Srba ili oko Kosova”.

profesor univerziteta