Muzej pod zemljom

Trebinje – U Muzeju Hercegovine u Trebinju otvorena je veoma zanimljiva izložba „Arheološka otkrića: Skelani–Srebrenica”. Prošlost Skelana i okoline u rimskom periodu (I–IV veka n. e.) bila je poznata, zahvaljujući obimnim arheološkim istraživanjima austrougarskih arheologa krajem XIX veka, koja su objavljivana u stručnoj literaturi. Poznati arheolog Karlo Pač istraživao je rimsku nekropolu i kasnoantičko groblje sa dve ranohrišćanske bazilike. Pronađeno je oko osamdeset rimskih kamenih spomenika.

A onda je velika poplava Drine, tokom novembra 1896. godine, koju Ivo Andrić opisuje u romanu „Na Drini ćuprija”, trajno uništila sve trošne građevine tadašnjih Skelana, a rimske bazilike su prekrivene sa dva metra visokim nanosom šljunka i rečnog mulja. Verujući da je kriva Drina sve odnela, lokalitetu u Skelanima se niko nije vraćao sve do prošle godine, kada je Vlada Republike Srpske odobrila značajna sredstva za nastavak radova na potezu od Skelana do Srebrenice. Mirko Babić, rukovodilac stručnog tima, i njegovi saradnici, bili su prijatno iznenađeni onim što su otkrili. U svojevrsnom muzeju pod zemljom našli su osamdeset rimskih spomenika, koji su sada smešteni u privremenom muzeju u Skelanima (oronula i napuštena zgrada Doma kulture Zemljoradničke zadruge).

Prostorija bazilike, i to je problem, danas se nalazi ispod kuće i pomoćne zgrade Anke Ivanović, koje treba otkupiti i raseliti, kako bi se nastavilo istraživanje. Između ova dva objekta nađeno je trideset rimskih spomenika. Pored Zemljoradničke zadruge, to je bila prava senzacija, pronađeni su veliki i dobro sačuvani rimski podni mozaici, verovatno iz druge polovine IV veka n. e. Mozaici su izuzetnog kvaliteta, sa kombinacijom geometrijskih motiva i četvorolisnih rozeta, izvedenih preciznim preplitanjem četiri kružnice sa ornamentima u tamnoplavoj i tamnocrvenoj boji na beloj podlozi. Do sada je otkriveno oko 40 kvadratnih metara mozaika, ali se centralni mozaik, pretpostavlja se sa najlepšom kompozicijom, očekuje ispod dve građevine koje se nalaze južno od Doma kulture, koje bi, takođe, trebalo iseliti.

Iskopavanja su obavljena na četiri lokacije, ukupne površine oko 500 kvadrata. Najznačajnije otkriće je, svakako, reprezentativna građevina sa podnim grejanjem, mozaicima i zidnim freskama. Tragovi rimskih građevina nađeni su i u porti Srpske pravoslavne crkve, nedaleko od Zemljoradničke zadruge.

Velika arheološka otkrića u Skelanima potvrđuju da je na ovim prostorima bilo sedište rimske uprave za Srednje Podrinje. Sedište je, smatra se, bilo upravo ovde jer je ovaj kraj bio veoma bogat rudnicima srebra. Posle pada Rimskog carstva prestalo je doseljavanje, pa je i to jedan od razloga što su mozaici ovako dobro sačuvani.

Kada se iskopavanja završe i otkrije još oko sto kvadrata mozaika (a za to je preduslov izmeštanje spornih objekata), Skelani će, smatra Mirko Babić, dobiti jednu od najznačajnijih kolekcija rimskih kamenih spomenika u unutrašnjosti Balkana.