Poetika izvornog i „suštinskog pesništva”

Boško Tomašević (1947), srpski pisac, pesnik, romansijer, teoretičar književnosti, filosof, osnivač je škole bitnog pesništva. Odrekavši se svojih prvih pesničkih radova, napisanih od 1970. do 1975, između 1977. i 1988, stvara svoju poetiku „suštinskog pesništva” utemeljenu na Hajdegerovoj filosofiji bitnog mišljenja.

Sumu svojih promišljanja (pesnički manifesti, teorijski radovi), u okvirima navedene poetike, objavio je naknadno, od 1990, pa tokom sledećih četrnaest godina: „Iz iskustva bitka i pevanja.

Nacrt za jednu ontologiju pesništva” (1990), „Beskonačna zamena. Fundamentalna ontologija kao teorija poezije” (1997), „Poezija i mišljenje bića” (1998), „Pesništvo, književna teorija, egzistencija” (2003) i, konačno, 2004. zbir pesničkih manifesta, pod naslovom „Bitno pesništvo”.

Plodovi tih napora su pesničke knjige: „Čuvar vremena” (1990), „Svetlost za iskop” (1992), „Preispitivanje izvora” (1995), „Čistina i prisutnost (2000), „Appendix” i „Pustinje jezika” (2001).

Boško Tomašević je član Evropske akademije nauka, umetnosti i književnosti (Pariz), član francuskog i austrijskog PEN-a, kao i Francuskog društva pisaca (Pariz) i Austrijskog saveza pisaca (Beč).

Živi u Beču.

Prema Tomaševićevom pesničkom i poetičkom uverenju, poezija je na pesnički način uređena ontologija koja, kao i prima philosophiae, propituje izvorni odnos bivstvovanja prema bivstvujućem.

Pojam ontologije, njeno ime, u Tomaševićevom kontekstu označava jedno „ispitivanje i određivanje usmereno na bivstvovanje kao takvo”.

Ovo ispitivanje odlučujuće je ne samo za filosofiju, već i za poeziju i prožeto je uverenjem da je zaborav izvornog određenja poezije, koliko i zaborav izvornog određenja bivstvovanja bivstvujućeg, događaj koji ima međusobno isto zajedničko poreklo.

Dva izvorna čovekova boravišta, u kojima mu se otvara „istina bivstvujućeg u celini”, smatra Tomašević, jesu logos i etos. Zaborav prvog dopao je u neizdiferenciranost prema postojanju usled zloupotrebe, izgubivši iz vida „istinu bića kao početni element čoveka”.

Zaborav drugog zapao je u zamku novovekovnog učenja o moralu, vrlini i vrednostima, prekidajući odnos sa prvobitnim etosom kao čovekovim boravištem „usred bivstvujućeg u celini”.

Govoreći o zaboravu izvornog određenja poezije (u filosofiji se to dogodilo sa bivstvovanjem bivstvujućeg), Tomašević u svom manifestu suštinskog pesništva zahteva da poezija zadrži pesmovanje bivstvujućeg, kao ono što treba pesmovati, i da ono, nužno, mora biti pevano.

Tematika njegovih književnoteorijskih radova okrenuta je problemima književne teorije kao sekundarnog diskursa, razlozima postojanja književne teorije, vrednovanju njenih ciljeva i rezultata.

Navedena promišljanja odvijaju se u kontekstu postmodernističke paradigme kulture i njenih manifestacija u umetnosti i nauci.

Na temelju svog prvobitnog učenja o pesništvu kao ontologiji, Tomašević je izgradio jednu konvektivnu poetiku sadržanu od filosofskih i pesničkih ideja i njihovih beskonačnih mutacija unutar jezičkog polja.

Na zanimljiv način Tomašević razmišlja o piscima, slikarima i filosofima, u knjigama: „Slikar Munk”, „Kartezijanski prolaz”, „Čuvar vremena”, „Celan-studije”, „Predeo sa Vitgenštajnom i druge ruševine”...

Tu su i knjige u kojima autor govori o pisanju: „Ponavljanje i razlika”, „Čistina i prisutnost”, zatim u poemama: „Studija testamenta”, „Arheologija praga”, pesmama: „Pisati oko te praznine”, „Mistično telo ovozemaljskog pisanja”, u kojima se vidi uticaj Deride, Borhesa, Deleza...

Boško Tomašević se u svojoj poeziji bavi i temama jezika, analizira životno iskustvo i smrt, razmatra trojstvo: Bog, život i smrt, a zanimaju ga i „bliski pejzaži sa sećanjem duše”...