Državna matura ne može da vodi direktno na studije

Univerzitet u Beogradu podržava uvođenje državne mature u obrazovni sistem Republike Srbije od školske 2023/24. godine, imajući u vidu njenu sertifikacionu ulogu završenog školovanja. Međutim, završni ispit ne može istovremeno imati i odgovarajuću ulogu u selekciji srednjoškolaca za upis na studije, već se u prelaznom periodu uz njega mora zadržati sadašnji sistem prijemnih ispita. Ovaj stav da nacionalna matura ne može još biti „direktna ulaznica” u visokoškolsku ustanovu jednoglasno su na jučerašnjoj sednici Senata izneli predstavnici UB, a pročitao ga je rektor, prof. dr Vladan Đokić. Oni su u još pet tačaka izrazili svoje mišljenje o državnoj maturi koja se zakonima najavljuje još od 2005. godine.

Univerzitet u Beogradu je stava da se u prelaznom periodu mora zadržati dosadašnji sistem prijemnih, odnosno kvalifikacionih ispita, jer su oni važan element za rangiranje kandidata pri upisu na fakultete. Predstavnici naše najstarije akademske institucije predložili su da prelazni period traje tri, četiri godine, o uporedo sa nacionalnom maturom podrazumeva i prijemni ispit na fakultetima radi provere posebnih znanja, sklonosti i sposobnosti kandidata.

– U toku prelaznog perioda upoređivao bi se uspeh kandidata na državnoj maturi sa rezultatom na kvalifikacionom ispitu, opštim uspehom iz srednje škole i postignućima na upisanom studijskom programu. Upoređivaće se, takođe, njeni efekti u gimnazijama i srednjim stručnim školama. Istovremeno, analizirala bi se i uspešnost testova, tipova zadataka i pitanja, načina polaganja, kao i softver za obradu podataka. Na osnovu svega navedenog, nakon prelaznog perioda, fakulteti bi dobili pouzdanije parametre o kvalitetu stečenih znanja i efekte uvođenja samo državne mature – jednoglasni je stav UB koji će biti prosleđen Ministarstvu prosvete.

Ističu da je on u skladu sa Zakonom o visokom obrazovanju, gde se u članu šest navodi da  autonomija univerziteta podrazumeva, između ostalog, pravo na utvrđivanje pravila studiranja i uslova upisa studenata. Kažu da je kreiranje upisne politike jedan od osnovnih faktora autonomije univerziteta. Članom sto tog zakona predviđeno je da sam fakultet, opštim aktom, utvrdi koji se ispiti sa opšte, stručne i umetničke mature vrednuju prilikom upisa na studije, kao i da odredi kriterijume na osnovu kojih se obavlja klasifikacija kandidata za upis. U istom članu, kažu, stoji da visokoškolska ustanova sačinjava rang-listu za upis na studije na osnovu opšteg uspeha postignutog u četvorogodišnjem srednjem obrazovanju i na maturskim ispitima, ali i rezultata ispita za proveru posebnih znanja, sklonosti i sposobnosti. A po potrebi i na osnovu uspeha na nacionalnim i internacionalnim takmičenjima.

– Fakulteti u sastavu UB će, u skladu sa svojim specifičnostima, utvrditi koji se predmeti sa opšte, stručne i umetničke mature vrednuju prilikom upisa na studije. Svaki fakultet, pojedinačno, može svoja mišljenja i sugestije poslati nadležnom ministarstvu. Polaganje kvalifikacionog ispita na fakultetima, koji će predstavljati deo vrednovanja kandidata u prelaznom periodu, mora se obavljati nakon polaganja predmeta sa državne mature – smatraju predstavnici UB.

Imajući u vidu da na najveći univerzitet u Srbiji dolaze brojni učenici iz Republike Srpske i Crne Gore, otvara se problem njihovog prijavljivanja i rangiranja jer se u njihovom sistemu obrazovanja ne polaže državna matura, podvlače na UB. Napominju i problem rangiranja malobrojnih državljana Republike Srbije koji su školu završili u inostranstvu gde nema državne mature, kao i  učenika iz zemlje koji su srednje obrazovanje završili pre uvođenja nacionalne mature.

Inače, ovo nije prvi put da predstavnici Senata raspravljaju o državnoj maturi. Brojna pitanja i dileme oko njenog uvođenja članovi ovog tela postavili su i 18. aprila 2019. kada je sednici prisustvovao Viktor Nedović, državni sekretar u Ministarstvu prosvete. On je još tada rekao da će fakulteti  imati pravo da postave dodatne uslove za polaganje državne mature, ali da će ovaj ispit biti selekcioni za brucoše. To je bilo prvi put da su ministarstvo i Rektorat UB zvanično najavili nacionalnu maturu, koja je tada bila planirana za uvođenje školske 2020/21. godine, ali je odložena.

Na Senatu je najavljeno i da će početkom maja biti raspisan Konkurs za upis studenata u školskoj 2022/23. godini i da je na raspolaganju 358 programa za 26.739 studenata na svim studijskim nivoima. Rektor Đokić je istakao da, pored smera Psihologija na Filozofskom fakultetu i Fakulteta organizacionih nauka na kojima je najveće interesovanje kandidata, postoje fakulteti za koje se manje kandidata prijavljuje. Oni bi, kako kaže, morali da inoviraju studijske programe i privuku veći broj stranih studenata.